Co warto wiedzieć o kleszczach…

W przyrodzie występuje ponad 850 gatunków kleszczy. W Polsce najczęściej spotykamy się z trzema: kleszczem pospolitym, kleszczem łąkowym i obrzeżkiem gołębim. Pasożytują one głównie na zwierzętach, atakują również ludzi. Są aktywne, kiedy temperatura powietrza jest wyższa niż kilka stopni Celsjusza. Wykształciły w sobie odporność na zimno i suszę – w takich warunkach zapadają w sen. Kleszcze preferują parki i lasy liściaste oraz wysokie trawy. Zasiedlają także piwnice, strychy, mieszkania. Najczęściej kleszcza można złapać na obrzeżach lasu, na poboczach, wąskich ścieżkach leśnych, na skraju polany. Kleszcze występują zwykle na wysokości 120 cm, bo z tego poziomu najłatwiej jest zdobyć potencjalnego żywiciela. Szukają ofiary najczęściej rano, około godziny 8.00 oraz po południu, od godziny 15.00 do północy. Te pajęczaki wyczuwają potencjalnego żywiciela już z odległości 20 metrów, wyczuwają wydychany przez niego dwutlenek węgla, jego pot i temperaturę ciała. Gdy kleszcz trafi na skórę ofiary, wędruje po niej w celu znalezienia najdogodniejszego miejsca do wkłucia się. Ta wędrówka może trwać nawet godzinę. Kiedy wyszuka miejsce, gdzie naskórek jest wilgotny i cienki, np. w pachwinach, okolicach narządów płciowych i zgięciach podkolanowych, rozpoczyna wkłuwanie. Najpierw wprowadza wydzielinę, która znieczula żywiciela i opóźnia u niego reakcję zapalną. Następnie wypija krew i powiększa swój rozmiar, nawet do długości 12 mm.

Kleszcze, nacinając skórę żywiciela, mogą go zarazić niebezpiecznymi chorobami: zapaleniem mózgu, boreliozą, anaplazmozą, babeszjozą, riketsjozą. Naukowcy oszacowali, że 10–15 proc. tych pajęczaków zakażonych jest krętkami boreliozy i wirusem kleszczowego zapalenia mózgu. Krętki najliczniej przedostają się do krwiobiegu po 24 godzinach pasożytowania, natomiast wirusy przenikają już w momencie wkłucia się. Wirusem zapalenia mózgu można też zarazić się podczas picia niepasteryzowanego mleka, pochodzącego od kozy czy krowy, na których żerowały zakażone kleszcze. Kleszczowe zapalenie mózgu objawia się w ciągu dwóch, trzech tygodni od zarażenia i przypomina grypę. Wirusy mogą przeniknąć do centralnego układu nerwowego i wywołać zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych. Choroba ta może prowadzić do śmierci. Zdarza się często również, że pacjent na nią chorujący wymaga rehabilitacji i wieloletniego leczenia. Powszechnie znaną, niebezpieczną chorobą przenoszoną przez kleszcze jest również borelioza. Może ona przebiegać w początkowej fazie bezobjawowo, dlatego w celu jej wykrycia konieczne jest zbadanie krwi. Często jednak pojawia się w ciągu pięciu tygodni od zarażenia rumień. Przy leczeniu boreliozy stosuje się kurację antybiotykową.

Ochrona przed kleszczami jest możliwa i wymaga zachowania kilku środków ostrożności. Przede wszystkim podczas spaceru po miejscach, gdzie występują kleszcze, powinno się zadbać o odpowiedni ubiór: buty zakrywające stopę, długie rękawy i długie spodnie, nakrycie głowy. Dowiedziono, że kleszcze nie preferują tkanin syntetycznych, dlatego ubranie wykonane z tych tkanin będzie skuteczną obroną przed nimi. Jest również produkowana odzież impregnowana substancjami odstraszającymi. Można także zastosować dostępne w sklepach preparaty odstraszające kleszcze. Zaś po powrocie ze spaceru warto obejrzeć skórę i wyszorować ją miękką szczotką pod prysznicem. Wczepione w ciało kleszcze należy wyciągnąć najlepiej plastikową pęsetą (metalowa często przecina kleszcza). Nie powinno się ich wykręcać ani smarować tłuszczem, czy też przypalać. Istnieje także metoda odessania kleszcza specjalnym, dostępnym w aptekach przyrządem. Jeżeli samodzielne wyciąganie wczepionego pasożyta się nie powiedzie, konieczna jest pomoc lekarza. Do lekarza należy się również udać w razie wystąpienia jakichkolwiek objawów chorobowych, które można wiązać z obecnością w ciele kleszcza. Przed kleszczowym zapaleniem mózgu można się ochronić, stosując szczepionkę podawaną w trzech dawkach. Przed wirusem chroni już druga dawka. Natomiast aby zadbać o mniejszą ilość kleszczy na swojej posesji, warto często kosić trawę, wywozić ściółkę i regularnie ją grabić.

Więcej informacji na temat kleszczy można przeczytać na stronie kleszczoweabc.com.

Joanna Fiłonowicz
Wydział Rozwoju i Promocji