{"id":5481,"date":"2016-08-02T15:26:47","date_gmt":"2016-08-02T13:26:47","guid":{"rendered":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/?page_id=5481"},"modified":"2016-08-02T15:26:47","modified_gmt":"2016-08-02T13:26:47","slug":"historia-powiatu-sokolskiego","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/historia-powiatu-sokolskiego\/","title":{"rendered":"Historia powiatu sok\u00f3lskiego"},"content":{"rendered":"

Pocz\u0105tki<\/h3>\n
\n
\n

Wsch\u00f3d obecnego powiatu sok\u00f3lskiego by\u0142 pokryty puszczami i\u00a0lasami, kt\u00f3re hamowa\u0142y kolonizacj\u0119 plemion i\u00a0szczep\u00f3w z\u00a0p\u00f3\u0142nocy, wschodu i\u00a0po\u0142udnia. Lud Ja\u0107wing\u00f3w zosta\u0142 wyparty przez Hun\u00f3w po roku 337 i\u00a0osiad\u0142 na Polesiu. Niekt\u00f3rzy historycy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Ja\u0107wingowie mogli nawet zamieszkiwa\u0107 Polesie ju\u017c w\u00a0II i\u00a0III n. e. W\u00a0kronikach mo\u017cna o\u00a0nich przeczyta\u0107 dopiero w\u00a0X wieku. Informacje kronikarza Gwagnina i\u00a0Stryjowskiego pozwalaj\u0105 doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce Ja\u0107wingowie byli nieustraszonym i\u00a0walecznym ludem, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 nie tylko rzemios\u0142em wojennym. Plemi\u0119 wsp\u00f3\u0142tworzyli my\u015bliwi, rybacy, pasterze. Mimo braku miast, Ja\u0107wingowie kulturowo i\u00a0spo\u0142ecznie przewy\u017cszali Litwin\u00f3w i\u00a0plemiona pruskie.<\/p>\n

Pod koniec X wieku powstaje Grodno i\u00a0grody na terenie Sok\u00f3lszczyzny powi\u0105zane z\u00a0nim. To wy\u017cej wspomniany lud jest prawdopodobnie odpowiedzialny za ich zniszczenie. W\u00a0XIII wieku lud ten zosta\u0142 rozbity, a\u00a0najazdy ksi\u0105\u017c\u0105t polskich wyludni\u0142y na d\u0142ugi czas obszar obecnego powiatu sok\u00f3lskiego. Na terenie kiedy\u015b zajmowanym przez wybite plemiona zacz\u0119li si\u0119 pojawia\u0107 nowi osadnicy (wiek XIV), m.in. Mazowszanie, a\u00a0tak\u017ce ludy ze wschodu (Tatarzy), co stworzy\u0142o mieszanin\u0119 r\u00f3\u017cnych grup etnicznych (dopiero w\u00a0roku 1850 w\u00a0powiecie sok\u00f3lskim powstaj\u0105 \u017cydowskie kolonie, a\u00a0w 1929 na terenie gminy Ku\u017anica pojawiaj\u0105 si\u0119 osadnicy z\u00a0Kurpi\u00f3w, kt\u00f3rzy tworz\u0105 oko\u0142o 30 samodzielnych osad).<\/p>\n

Sytuacja ludno\u015bci<\/h3>\n

Os\u0142abione tatarskimi atakami ruskie pa\u0144stwo Daniela znalaz\u0142o si\u0119 pod kontrol\u0105 Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. W\u0142a\u015bnie w\u00a0nim znale\u017ali azyl n\u0119kani przez Krzy\u017cak\u00f3w ostatni Ja\u0107wingowie. Na terenach dawnego plemienia dochodzi do walk pomi\u0119dzy Mazowszem i\u00a0Litw\u0105. W\u00a0po\u0142owie XIV wieku, tereny w\u00a0dorzeczu Biebrzy, Supra\u015bli i\u00a0Niemna zostaj\u0105 zaj\u0119te – cz\u0119\u015b\u0107 ziemi sok\u00f3lskiej staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Ksi\u0119stwa Litewskiego. Gdy na tronie zasiada Jagie\u0142\u0142o, nied\u0142ugo potem zdobywa Grodno. Miasto zostaje potem zdobyte przez ksi\u0119cia Witolda i\u00a0na ko\u0144cu przez Krzy\u017cak\u00f3w w\u00a0roku 1393. W\u00a01569 roku Unia Lubelska spowodowa\u0142a, \u017ce granica Korony Polskiej i\u00a0Ksi\u0119stwa powr\u00f3ci\u0142a na rzek\u0119 Brzoz\u00f3wk\u0119 i\u00a0ten stan si\u0119 utrzyma\u0142 do ko\u0144ca istnienia Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w. Zako\u0144czenie wojen przynios\u0142o nie tylko stabilizacj\u0119 w\u0142adzy politycznej. Ziemia sok\u00f3lska zosta\u0142a na sta\u0142e zasiedlona oko\u0142o XV wieku. Akcje kolonizacyjne po zachodniej stronie Niemna da\u0142y pocz\u0105tek dworom takim jak Krynki (powsta\u0142y przed rokiem 1429), Odelsk, bojarska Ponarlica. Pod koniec wieku XV za\u0142o\u017cone zosta\u0142y bojarskie osady rycerskie nad rzek\u0105 \u015awis\u0142ocz\u0105 w\u00a0okolicach Odelska, dochodz\u0105ce a\u017c do Krynek. W\u00a01500 roku powsta\u0142 Nowy Dw\u00f3r Bia\u0142y, na kt\u00f3rego miejscu obecnie jest Nowy Dw\u00f3r. Obszar mi\u0119dzy rzekami Brzoz\u00f3wk\u0105 a\u00a0Sidr\u0105, Supra\u015bl\u0105 i\u00a0g\u00f3rn\u0105 Sidr\u0105 dopiero w\u00a0wieku XVII \u2013 XVIII by\u0142y kolonizowane na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. Powstaj\u0105ce tam wsie przewa\u017cnie zasiedla ludno\u015b\u0107 miejscowa. Byli to osadnicy ze starych wsi spod D\u0105browy, Sok\u00f3\u0142ki, Krynek. XV wiek jest pocz\u0105tkiem podda\u0144stwa ch\u0142op\u00f3w w\u00a0Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim. Kolejne stulecie przynosi jego umocnienie przez reform\u0119 w\u0142\u00f3czn\u0105. Reforma ta ca\u0142kowicie likwidowa\u0142a prawa w\u0142asno\u015bci ch\u0142op\u00f3w. Lata 1655 \u2013 1660 s\u0105 okresem wojen prowadzonych ze Szwecj\u0105, Siedmiogrodem i\u00a0Moskw\u0105. Epidemie i\u00a0g\u0142\u00f3d zmniejszy\u0142y liczb\u0119 ludno\u015bci obszaru Sok\u00f3lszczyzny o\u00a0niemal czterdzie\u015bci procent, co spowolni\u0142o produkcj\u0119 na folwarkach, kt\u00f3re powoli zacz\u0119\u0142y upada\u0107. Pa\u0144szczyzna zosta\u0142a zniesiona, a\u00a0w\u0142o\u015bcianie przeniesieni na prawo czynszowe, jednak w\u00a0le\u015bnictwie sok\u00f3lskim i\u00a0nowodworskim mieszka\u0144cy nie zostali oczynszowani. System oczynszowania zosta\u0142 dosy\u0107 szybko odrzucony przez Grodzie\u0144szczyzn\u0119 i\u00a0w latach 1765 \u2013 1766 powr\u00f3cono do pa\u0144szczyzny. Podskarbi litewski, Antoni Tyzenhauz zmusi\u0142 do jej odrabiania oczynszowanych ch\u0142op\u00f3w i\u00a0mieszczan. Prace przymusowe by\u0142y r\u00f3wnie\u017c w\u00a0manufakturach. Niewolnicze prace wyniszcza\u0142y gospodark\u0119 kraju. W\u00a01795 dosz\u0142o do upadku Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, a\u00a0Sok\u00f3lszczyzna znalaz\u0142a si\u0119 w\u00a0zaborze pruskim. Kilka wsi po\u0142o\u017conych na po\u0142udnie od Krynek i\u00a0same Krynki zosta\u0142y w\u0142\u0105czone do zaboru rosyjskiego. Pocz\u0105tek zaboru pruskiego przyni\u00f3s\u0142 popraw\u0119 sytuacji ch\u0142op\u00f3w. Prawo pozwala\u0142o na opuszczanie wsi na okre\u015blanych warunkach, ogranicza\u0142o pa\u0144szczyzn\u0119, temperowa\u0142o samowol\u0119 i\u00a0bezkarno\u015b\u0107 szlachty. W\u00a01807 roku Prusacy opuszczaj\u0105 Bia\u0142ostocczyzn\u0119 i\u00a0przekazuj\u0105 j\u0105 Rosji, po przegranej wojnie z\u00a0Napoleonem Bonaparte. Osadnicy pruscy wyje\u017cd\u017caj\u0105 z\u00a0teren\u00f3w Sok\u00f3lszczyzny, a\u00a0nieliczna ich cz\u0119\u015b\u0107 ulega asymilacji. Rosjanie w\u00a0latach 1806 \u2013 1807 prowadz\u0105 kampani\u0119 wojenn\u0105 przeciwko Napoleonowi. Pobory rekrut\u00f3w, rekwirowanie \u017cywno\u015bci, inwentarza doprowadzi\u0142y do pogorszenia sytuacji ludno\u015bci na ziemiach litewskich. Schy\u0142ek kampanii by\u0142 r\u00f3wnie\u017c schy\u0142kiem gospodarki Litwy, kt\u00f3ra by\u0142a oparta na rolnictwie. Za\u0142amanie jej, dezerterzy z\u00a0wojsk rosyjskich, pl\u0105drowanie wsi i\u00a0kl\u0119ski nieurodzaju, doprowadzi\u0142y do zmniejszenia liczby ludno\u015bci o\u00a0jedn\u0105 pi\u0105t\u0105. Car Aleksander, zagro\u017cony wybuchem powstania, jest zmuszony do zawarcia traktatu pokojowego w\u00a0Tyl\u017cy w\u00a0roku 1807. W\u00a0tym roku, zwyci\u0119ski nad Prusami Napoleon Bonaparte pomaga w\u00a0stworzeniu Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Obw\u00f3d bia\u0142ostocki (powiat sok\u00f3lski, bia\u0142ostocki, drohicki, bielski) jednak jest przekazany Rosji. Wojna z\u00a0Napoleonem sta\u0142a si\u0119 nieuchronna a\u00a0car wyeksploatowa\u0142 ekonomicznie ziemie litewskie oraz zmusi\u0142 ch\u0142op\u00f3w do prac fortyfikacyjnych. Francuzi wkroczyli na ziemie litewskie 22 czerwca 1812 roku i\u00a0ju\u017c w\u00a0lipcu Wielka Armia zdo\u0142a\u0142a zaj\u0105\u0107 obw\u00f3d bia\u0142ostocki, jednocze\u015bnie dokonuj\u0105c du\u017cych zniszcze\u0144. Dezerterzy i\u00a0maruderzy stali si\u0119 plag\u0105. Francuscy \u017co\u0142nierze zacz\u0119li podburza\u0107 lud przeciwko panom, co doprowadzi\u0142o do akt\u00f3w zemsty i\u00a0odmowy pracy. Wielka Armia cofa si\u0119 w\u00a0pa\u017adzierniku i\u00a0grudniu 1812 roku. Odzia\u0142y rosyjskie wchodz\u0105 do Litwy i\u00a0ponownie przeprowadzaj\u0105 rekwizycj\u0119 i\u00a0pob\u00f3r do wojska. Ch\u0142opi i\u00a0szlachta pozostaj\u0105 bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia.<\/p>\n

Powstanie listopadowe (1830 – 1831)<\/h3>\n

Na ziemiach litewskich powstanie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 w\u00a0marcu 1831 roku, podczas wojny polsko-rosyjskiej. Ludno\u015b\u0107 obwodu bia\u0142ostockiego by\u0142a przechylnie do niego nastawiona. W\u0142o\u015bcianie obawiali si\u0119 jednak, \u017ce przyst\u0105pienie do nich ch\u0142op\u00f3w mo\u017ce doprowadzi\u0107 do rewolucji ludowej i\u00a0z czasem, wie\u015b sta\u0142a si\u0119 wobec powstania bierna, a\u00a0nawet wroga. Najwa\u017cniejszym wydarzeniem na terenie powiatu sok\u00f3lskiego w\u00a0tym okresie by\u0142o rozbicie oddzia\u0142u partyzanckiego Zaliwskiego pod Soko\u0142d\u0105, przez oddzia\u0142y rosyjskie. Opr\u00f3cz tego prowadzone by\u0142y liczne bitwy z\u00a0Rosjanami w\u00a0okolicach Grodna i\u00a0Krynek. Powstanie listopadowe ponios\u0142o kl\u0119sk\u0119 i\u00a0spowodowa\u0142o Wielk\u0105 Emigracj\u0119 \u2013 jego uczestnicy i\u00a0dow\u00f3dcy musieli si\u0119 przenie\u015b\u0107 do kraj\u00f3w Europy zachodniej.<\/p>\n

Powstanie styczniowe (1863 -1864)<\/h3>\n
\n
\n

Po zako\u0144czeniu wojny krymskiej na tron Rosji wst\u0119puje Aleksander II. Nie dochodzi jednak do spodziewanych przez Polsk\u0119 zmian: przywr\u00f3cenia swob\u00f3d konstytucyjnych ani uzyskania autonomii. Zniesienie stanu wojennego, amnestia wi\u0119\u017ani\u00f3w i\u00a0zes\u0142a\u0144c\u00f3w nie by\u0142y wystarczaj\u0105ce. Organizowane protesty doprowadzi\u0142y do agresywnej odpowiedzi carskiego wojska. Napi\u0119ta sytuacja w\u00a0kraju spowodowa\u0142a, \u017ce w\u0142adza carska by\u0142a zmuszona p\u00f3j\u015b\u0107 na pewne ust\u0119pstwa wzgl\u0119dem Kr\u00f3lestwa. To jednak nie rozwi\u0105za\u0142o problem\u00f3w spo\u0142ecznych. Zab\u00f3r rosyjski zacz\u0105\u0142 przygotowywa\u0107 si\u0119 do powstania.<\/p>\n

Na terenie Podlasia, najwi\u0119kszym o\u015brodkiem przygotowa\u0144 do walki by\u0142 Bia\u0142ystok. Sok\u00f3\u0142ka pe\u0142ni\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w\u00a0powstaniu: by\u0142a punktem organizacyjnym \u0142\u0105cz\u0105cym Warszaw\u0119, Grodno i\u00a0Wilno. W\u00a0latach 1862-63 na Sok\u00f3lszczy\u017anie powstaje ch\u0142opska prasa propagandowa. Krajanie mogli w\u00a0niej przeczyta\u0107 o\u00a0carskiej niesprawiedliwo\u015bci i\u00a0ucisku. Nie mog\u0142o to si\u0119 uda\u0107 bez Bronis\u0142awa Szwarca, kt\u00f3rego przyja\u017a\u0144 z\u00a0Walerym Wr\u00f3blewskim doprowadzi\u0142a do powstania Grodzie\u0144skiej Organizacji Wojskowej.<\/p>\n

W 1862 roku zostaje aresztowany Bronis\u0142aw Szwarc, to jednak nie przerywa przygotowa\u0144. Naczelnikiem wojennym Grodzie\u0144szczyzny zostaje Onufry Duchy\u0144ski. Gdy przybywa do Sok\u00f3\u0142ki, nominuje Walerego Wr\u00f3blewskiego do rangi kapitana i\u00a0szefa sztabu. Si\u0142y powsta\u0144cze, formuj\u0105ce si\u0119 na po\u0142udniu Puszczy Sok\u00f3lskiej pierwsz\u0105 bitw\u0119 rozegra\u0142y w\u00a0okolicy Czarnej Wsi. Odzia\u0142 50 kozak\u00f3w zosta\u0142 rozbity przez Walentego Parczewskiego.<\/p>\n

Powsta\u0144cy zaczynaj\u0105 si\u0119 gromadzi\u0107 w\u00a0Puszczy Sok\u00f3lskiej w\u00a0okolicach Talkowszczyzny i\u00a0Lipowego Mostu. Wojsko zostaje wzmocnione przez 130 bielszczan i\u00a032 sok\u00f3\u0142czan. 26 kwietnia 1863, po przegl\u0105dzie oddzia\u0142\u00f3w, wojsko wysz\u0142o z\u00a0bor\u00f3w i\u00a0dotar\u0142o do Lipowego Mostu i\u00a0Soko\u0142dy, gdzie zosta\u0142 og\u0142oszony manifest Rz\u0105du Narodowego. Odczyt wywo\u0142a\u0142 rado\u015b\u0107 u\u00a0w\u0142o\u015bcian. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej do uszu powsta\u0144c\u00f3w dotar\u0142a informacja o\u00a0ruchach wojsk moskiewskich. Podj\u0119to decyzje o\u00a0powrocie do obozu.<\/p>\n

28 kwietnia do powsta\u0144c\u00f3w do\u0142\u0105czy\u0142o jeszcze 48 ochotnik\u00f3w. Ob\u00f3z zostaje opuszczony nad ranem. Wojsko zatrzymuje si\u0119 dopiero w\u00a0okolicy Wali\u0142. Nied\u0142ugo potem, og\u0142oszono alarm, gdy zacz\u0119\u0142y zbli\u017ca\u0107 si\u0119 si\u0142y wroga. Przewaga w\u00a0uzbrojeniu i\u00a0liczebno\u015bci zapewni\u0142y wojskom moskiewskim zwyci\u0119stwo, chocia\u017c si\u0142y Moskali zosta\u0142y uszczuplone o\u00a0300 \u017co\u0142nierzy. Po bitwie, powsta\u0144cy mieli wr\u00f3ci\u0107 do obozu w\u00a0Starzynce, ale stawili si\u0119 tam tylko powsta\u0144cy pod wodz\u0105 Wr\u00f3blewskiego i\u00a0Barancewicza. Kiersowski ruszy\u0142 wraz z\u00a0grup\u0105 40 os\u00f3b do powiatu bielskiego. Wr\u00f3blewski zosta\u0142 na miejscu. Kolejne starcie mia\u0142o miejsce na terenie \u0141oso\u015bny i\u00a0Czuprynowa, kiedy to uczestnicy powstania zostali wytropieni i\u00a0okr\u0105\u017ceni.<\/p>\n

Car Aleksander II w\u00a01863 roku powo\u0142uje nowych gubernator\u00f3w na Litwie i\u00a0w Kr\u00f3lestwie Polskim. Powsta\u0144cy zacz\u0119li by\u0107 zsy\u0142ani na Syberi\u0119, pozbawiani maj\u0105tku, skazywani na publiczne egzekucje. Okrucie\u0144stwo wydawa\u0142o si\u0119 zniech\u0119ci\u0107 ludzi do walki, jednak 30 maja tego samego roku na terenie Komotowszczyzny zebra\u0142o si\u0119 200 powsta\u0144c\u00f3w. Do\u0142\u0105czy\u0142o do nich 120 sok\u00f3\u0142czan pod komend\u0105 kpt. Teofila W\u0142adczy\u0144skiego. Ob\u00f3z przeniesiono na uroczyska przy Budzisku, poniewa\u017c znaczna liczebno\u015b\u0107 powsta\u0144c\u00f3w grozi\u0142a wykryciem przez carsk\u0105 piechot\u0119, kt\u00f3ra ci\u0105gle przeszukiwa\u0142a tereny Puszczy Sok\u00f3lskiej. Si\u0142y powsta\u0144cze musia\u0142y znowu si\u0119 przenie\u015b\u0107, gdy dociera do nich wie\u015bci o\u00a0zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 wojskach nieprzyjaciela. W\u00a0Ja\u0142\u00f3wce, w\u00a0dniu Zielonych \u015awi\u0105tek, bro\u0144 partyzant\u00f3w zostaje po\u015bwi\u0119cona przez ks. Proboszcza, a\u00a0bojownicy odczytuj\u0105 Manifest Rz\u0105du Polskiego.<\/p>\n

Po bitwie pod Pierieciosami, 30 osobowy oddzia\u0142 K. Kobyli\u0144skiego od\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 i\u00a0wyruszy\u0142 do Buksztela, do rodzinnych stron dow\u00f3dcy. 17 wrze\u015bnia 1863 roku Rz\u0105d Narodowy oddaj\u0119 w\u0142adz\u0119 Romualdowi Trauguttowi, kt\u00f3ry reorganizuje si\u0142y zbrojne. Mimo tego, si\u0142y Korony s\u0142abn\u0105. W\u00a0kwietniu 1864 roku Traugutt zostaje aresztowany, a\u00a05 sierpnia stracony. \u0141\u0105czna ilo\u015b\u0107 ofiar wojsk carskich to 10 tysi\u0119cy. Powstanie powoli wygasa.<\/p>\n

Carat nie zapomina tak \u0142atwo o\u00a0walce wyzwole\u0144czej. Zaczyna si\u0119 rekwirowanie maj\u0105tk\u00f3w i\u00a0s\u0105dzenie ludzi, kt\u00f3rzy nie byli obecni w\u00a0dworze (podejrzani o\u00a0uczestniczenie w\u00a0walkach) i\u00a0zsy\u0142ki tych, kt\u00f3rzy dawali powsta\u0144com schronienie. 10 grudnia 1865 roku wydano zakaz nabywania majtk\u00f3w ziemskich, uszczuplaj\u0105c w\u00a0ten spos\u00f3b Koron\u0119. Terror i\u00a0strach parali\u017cowa\u0142y Polsk\u0119 na d\u0142ugi czas.<\/p>\n

Wojna niemiecko-rosyjska i polsko-bolszewicka (1914-1920)<\/h3>\n
\n
\n

W pierwszym roku wojny przez powiat sok\u00f3lski przetoczy\u0142y si\u0119 olbrzymie si\u0142y wojsk carskich. \u017bo\u0142nierze zostawiali za sob\u0105 zniszczone mosty, drogi, grunty uprawne. Gdy Rosjanie si\u0119 cofali, niszczyli i\u00a0pl\u0105drowali zak\u0142ady pracy, fabryki itp. Taktyka spalonej ziemi pozostawi\u0142a po sobie niewiele. Zburzona zosta\u0142a wie\u017ca cerkwi w\u00a0Szudzia\u0142owie, tartak w\u00a0Czarnej Wsi i\u00a0Wali\u0142ach, tory i\u00a0wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 w\u00a0Sok\u00f3\u0142ce. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w\u00a0R\u00f3\u017canymstoku zosta\u0142 okradziony.<\/p>\n

Dnia 15 sierpnia wojska niemieckie dotar\u0142y na tereny Sok\u00f3lszczyzny. Do 11 grudnia 1918 roku dokonywa\u0142y rewizji zasob\u00f3w materialnych i\u00a0tworzy\u0142y administracj\u0119. Do wojsk niemieckich dotar\u0142y wie\u015bci o\u00a0rewolucji w\u00a0Niemczech i\u00a0obce si\u0142y zacz\u0119\u0142y si\u0119 wycofywa\u0107, nie u\u017cywaj\u0105c jednak taktyki spalonej ziemi. Tymczasem, w\u00a0Sok\u00f3\u0142ce powstaje w\u0142adza administracyjno-wojskowa. 12 listopada Komitet Parafialny ustanawia w\u0142adz\u0119 w\u00a0gminie D\u0105browa. Po wyborze w\u00f3jta przyszed\u0142 czas na tworzenie milicji parafialnej. Niestety, wojska niemieckie wracaj\u0105 na te tereny 14 listopada. Mimo braku oporu, Niemcy wprowadzaj\u0105 ostry rygor i\u00a0dokonuj\u0105 egzekucji \u201ebuntownik\u00f3w\u201d. Zastraszenie ludno\u015bci nie do ko\u0144ca by\u0142o skuteczne. Zmiany polityczne by\u0142y zbyt du\u017ce i\u00a0\u017co\u0142nierze nie chc\u0105c zaostrza\u0107 konfliktu, d\u0105\u017c\u0105 do porozumienia z\u00a0mieszka\u0144cami powiatu. Za pozwoleniem obu stron powstaje Rada Powiatowa, a\u00a0administracja cywilna zosta\u0142a przekazana w\u00a0polskie r\u0119ce. Rada nawi\u0105zuje kontakt z\u00a0rz\u0105dem odrodzonego pa\u0144stwa i\u00a0dzia\u0142a\u0142a skutecznie do 30 kwietnia 1919 roku, do ewakuacji Niemc\u00f3w. Na pierwszego starost\u0119 sok\u00f3lskiego mianuje si\u0119 Mariana Baehra. Rozw\u00f3j polityczno-gospodarczy zosta\u0142 gwa\u0142townie przerwany przez sowiet\u00f3w w\u00a0lipcu 1920 roku. Front p\u00f3\u0142nocno \u2013 zachodni w\u00a01920 przechodzi prze Ku\u017anic\u0119 i\u00a0Sok\u00f3\u0142k\u0119. 21 lipca Armia Czerwona zajmuje Grodno, odpieraj\u0105c polskich \u017co\u0142nierzy. Polakom udaje si\u0119 zaj\u0105\u0107 kilka fort\u00f3w na po\u0142udniowym brzegu Niemna. 24 lipca dochodzi do star\u0107 pod Nowym Dworem. Rosjanom udaje si\u0119 przekroczy\u0107 rzek\u0119 i\u00a0zaczynaj\u0105 kierowa\u0107 si\u0119 na Bia\u0142ystok. Sok\u00f3\u0142ka upada i\u00a0zostaje zaj\u0119ta przez wojska nieprzyjaciela wraz z\u00a0Kamionk\u0105 Star\u0105 i\u00a0innymi miejscowo\u015bciami. 28 lipca wojska polskie opuszczaj\u0105 Bia\u0142ystok i\u00a0twierdz\u0119 Osowiec. Rosjanom nic nie staje na drodze do \u0141om\u017cy. Bolszewicy, po zdobyciu Osowca i\u00a0Bia\u0142egostoku tworz\u0105 komitety wojenno-rewolucyjne. W\u00a0pierwszej po\u0142owie 1920 roku pot\u0119ga bolszewik\u00f3w za\u0142amuje si\u0119 pod Warszaw\u0105. Skuteczny atak na ty\u0142 nieprzyjaciela rozbija bolszewick\u0105 armi\u0119. Zaczyna si\u0119 po\u015bcig za Rosjanami. Ci przygotowuj\u0105 si\u0119 do obrony Grodna i\u00a0rzucaj\u0105 si\u0142y obronne na Nowy Dw\u00f3r, Zalesie, Ku\u017anic\u0119 i\u00a0na rzek\u0119 Sidr\u0119.<\/p>\n

We wrze\u015bniu zjawia si\u0119 kolejny wr\u00f3g. Litwini wraz z\u00a0Niemcami zajmuj\u0105 Chilmony, Duba\u015bno i\u00a0Janowo, ale szybko zostaj\u0105 odrzuceni przez Polak\u00f3w. 7 wrze\u015bnia 1. Pu\u0142k Legion\u00f3w naciera na Ku\u017anic\u0119 i\u00a0sowiecka piechota zostaje rozbita. Wojsko Polskie zdobywa tereny w\u00a0okolicach wsi Podsutki i\u00a0Bierniki. Polacy pokonuj\u0105 wroga pod wsi\u0105 Mieleszkowce, a\u00a0gen. Rydz-\u015amig\u0142y przemieszcza oddzia\u0142y przez powiat sok\u00f3lski. Tymczasem strzelcy podhala\u0144scy zajmuj\u0105 Ku\u017anic\u0119. 22 wrze\u015bnia 1920 roku Rosjanie ponawiaj\u0105 natarcie i\u00a0kieruj\u0105 si\u0119 w\u00a0stron\u0119 Ku\u017anicy. Wojska polskie stawiaj\u0105 op\u00f3r. Walki przenosz\u0105 si\u0119 na tereny takich miejscowo\u015bci jak Horczaki G\u00f3rne, Wojnowce, Bilminy, Za\u015bpicze, Szudzia\u0142owo, Ostrowa, Nomiki. 23 wrze\u015bnia 1920 strzelcy podhala\u0144scy zdobywaj\u0105 Odelsk. Przeciwnik zostaje pokonany na linii Nowy Dw\u00f3r \u2013 Ku\u017anica – Odelsk i\u00a0wyrzucony z\u00a0powiatu sok\u00f3lskiego. Ofensywa doprowadzi\u0142a do Bitwy nad Niemnem o\u00a0Grodno i\u00a0Lid\u0119. Armia bolszewicka zostaje tam zniszczona. Wojna o\u00a0niepodleg\u0142o\u015b\u0107 poch\u0142on\u0119\u0142a \u017cycie wielu Sok\u00f3\u0142czan, cywili, ale i\u00a0kilkuset \u017co\u0142nierzy. Zwyci\u0119stwo nad Niemnem we wrze\u015bniu 1920 by\u0142o zacz\u0105tkiem rokowa\u0144 polsko \u2013 sowieckich. Traktat w\u00a0Rydze podpisany 18 marca 1921 ko\u0144czy wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Kluczow\u0105 rol\u0119 w\u00a0zwyci\u0119stwie Polski mia\u0142 J\u00f3zef Pi\u0142sudski, kt\u00f3ry zada\u0142 armii rosyjskiej dwa decyduj\u0105ce ciosy: pod Warszaw\u0105 i\u00a0nad Niemnem w\u00a01920 roku. Aby go uhonorowa\u0107, w\u00a01995 roku podj\u0119to decyzj\u0119 o\u00a0wybudowaniu jego pomnika w\u00a0Sok\u00f3\u0142ce. Bia\u0142ostocki artysta, Jerzy Grygorczuk stworzy\u0142 projekt popiersia. Popiersie z\u00a0br\u0105zu zosta\u0142o uroczy\u015bcie przekazane miastu 20 listopada 1996 roku.<\/p>\n

II Wojna \u015awiatowa (1939-1945)<\/h3>\n
\n
\n

1 wrze\u015bnia 1939 roku Niemcy dokonuj\u0105 napa\u015bci na Polsk\u0119 i\u00a0docieraj\u0105 na nasze tereny ju\u017c 24 wrze\u015bnia. Po wymianie ognia, oddzia\u0142 \u017co\u0142nierzy wojska polskiego wycofuje z\u00a0Sok\u00f3\u0142ki. Do miasta na trzy dni wchodz\u0105 nazi\u015bci. Zgodnie z\u00a0paktem Ribbentrop \u2013 Mo\u0142otow rol\u0119 okupant\u00f3w przyjmuj\u0105 Rosjanie. Rozpoczynaj\u0105 si\u0119 masowe aresztowania wrog\u00f3w pa\u0144stwa sowieckiego. 17 wrze\u015bnia w\u0142adze Kremla uznaj\u0105 wschodnie ziemie Polski za swoje i\u00a0wymuszaj\u0105 na nich w\u0142asne ustawodawstwo. Konsekwencj\u0105 by\u0142 masowy pob\u00f3r do wrogiego wojska. Uchylanie si\u0119 od s\u0142u\u017cby by\u0142o karane \u015bmierci\u0105, wywiezieniem rodziny zwerbowanego na Sybir i\u00a0zagrabieniem maj\u0105tku. Na terenie sok\u00f3lskim zmuszonych zosta\u0142o do s\u0142u\u017cby pod czerwonym sztandarem kilkaset os\u00f3b. Tragicznego losu nie unikn\u0119li r\u00f3wnie\u017c uczniowie z\u00a0rocznika 1923-25 kt\u00f3rzy zostali wcieleni do obozu pracy. Umowa Majski \u2013 Sikorski by\u0142a pocz\u0105tkiem formowania polskich si\u0142 zbrojnych. Genera\u0142 Anders \u017c\u0105da, by Polacy zostali zwolnieni z\u00a0Armii Czerwonej i\u00a0batalion\u00f3w roboczych. Stalin gra na zw\u0142ok\u0119 i\u00a0przymusowe wcielanie do armii sowieckiej trwa dalej.<\/p>\n

Sok\u00f3\u0142ka mia\u0142a du\u017c\u0105 rol\u0119 podczas przygotowa\u0144 do walki. By\u0142a centrum mobilizacji s\u0142u\u017cb kwatermistrzowskich Samodzielnej Grupy Operacyjnej \u201eNarew\u201d. Opr\u00f3cz tego znajdowa\u0142 si\u0119 tu o\u015brodek mobilizacji tabor\u00f3w, s\u0142u\u017cby weterynaryjnej i\u00a0s\u0142u\u017cby zdrowia. W\u00a0okolicznych wsiach (Bogusze, Drahle, Gieniusze, Kamionka) zbierano wozy i\u00a0sp\u0119dzano konie. Miasto by\u0142o wielokrotnie n\u0119kane bombardowaniami przez si\u0142y powietrzne Rzeszy. Gdy wkraczaj\u0105 do niego wojska sowieckie, funkcje administracyjne i\u00a0partyjne zostaj\u0105 obsadzone Rosjanami. Obca w\u0142adza likwiduje prywatn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w produkcji.<\/p>\n

Gdy Niemcy najechali Zwi\u0105zek Radziecki, na terenie Sokolszczyzny nie by\u0142o wi\u0119kszych bitew, chocia\u017c miasto by\u0142o ci\u0105gle bombardowane. W\u00a01941 roku nazi\u015bci stworzyli getto w\u00a0Sok\u00f3\u0142ce, zamykaj\u0105c w\u00a0nim ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 z\u00a0miasta i\u00a0okolic. Getto zosta\u0142o zlikwidowane w\u00a01943. Od 1942 do 1944 na skraju miast znajduje si\u0119 ob\u00f3z pracy.<\/p>\n

Podczas okupacji hitlerowskiej na terenie powiatu stacjonowa\u0142o oko\u0142o 1200 \u017co\u0142nierzy. Nazistom nie by\u0142a obca przemoc. Niemieccy \u017co\u0142nierze mordowali niewinnych mieszka\u0144c\u00f3w wsi. Dzia\u0142aj\u0105cy na terenie gminy ruch oporu z\u00a0determinacj\u0105 stawia\u0142 op\u00f3r naje\u017ad\u017acy. Np. Stefan Doli\u0144ski, pierwszy komendant obwodu sok\u00f3lskiego S\u0142u\u017cb Zwyci\u0119stwu Polski utrzymywa\u0142 sta\u0142y kontakt z\u00a0komend\u0105 okr\u0119gu w\u00a0Bia\u0142ymstoku. Nieliczna organizacja zosta\u0142a znacznie os\u0142abiona w\u00a01940 roku przez aresztowania NKWD. Nadal jednak dzia\u0142a\u0142a dywersja i\u00a0propaganda. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w\u00a0konspiracji pe\u0142ni\u0142a tajna o\u015bwiata.<\/p>\n

Na uwag\u0119 zas\u0142uguje fakt, \u017ce w\u00a0powiecie sok\u00f3lskim akcja \u201eBurza\u201d nie przebieg\u0142a zgodnie z\u00a0planem, czyli nie przeprowadzono mobilizacji Pierwszego Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w. Za to utworzono kompani\u0119 ochotnicz\u0105 w\u00a0Szudzia\u0142owie. Przeprowadzono r\u00f3wnie\u017c wiele, samodzielnych atak\u00f3w. Najwcze\u015bniej zacz\u0119li dzia\u0142a\u0107 \u017co\u0142nierze z\u00a0plac\u00f3wki w\u00a0Sidrze, walcz\u0105c ju\u017c w\u00a0czerwcu 1944 roku (Polacy zniszczyli kolumn\u0119 niemieckich samochod\u00f3w i\u00a0zabili kilkunastu wrog\u00f3w) W\u00a0lipcu tego samego roku kompania ochotnicza zaatakowa\u0142a konw\u00f3j wroga na trasie Krynki \u2013 Sok\u00f3\u0142ka. W\u00a0drugiej po\u0142owie miesi\u0105ca \u017co\u0142nierze AK wysadzili niemiecki poci\u0105g zaopatrzeniowy. W\u00a0okolicach Stra\u017cy Sok\u00f3\u0142czanie stoczyli z\u00a0Niemcami dwie potyczki i\u00a0przeprowadzili udany atak partyzancki na uciekaj\u0105cych nazist\u00f3w<\/p>\n

24 lipca 1944 roku Sok\u00f3\u0142ka zosta\u0142a wyzwolona przez wojska bia\u0142oruskie. Miasto zosta\u0142o zniszczone w\u00a025%, powiat sok\u00f3lski nale\u017ca\u0142 do najmniej zniszczonych w\u00a0czasie wojny w\u00a0wojew\u00f3dztwie bia\u0142ostockim. Warto wspomnie\u0107 o\u00a0Nikodemie Suliku, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku pierwszej wojny \u015bwiatowej walczy\u0142 o\u00a0Polsk\u0119, dzia\u0142a\u0142 w\u00a0konspiracji i\u00a0s\u0142u\u017cy\u0142 w\u00a0armii Andersa. W\u00a0D\u0105browie Bia\u0142ostockiej znajduje si\u0119 tablica pami\u0105tkowa po\u015bwi\u0119cona Mu oraz poleg\u0142ym \u017co\u0142nierzom. Prochy genera\u0142a zosta\u0142y w\u00a01993 roku z\u0142o\u017cone w\u00a0Kamiennej Starej.<\/p>\n

<\/a> Powiat sok\u00f3lski prze\u017cy\u0142 wiele. W\u00a0historii nie brakowa\u0142o wydarze\u0144, kt\u00f3re mog\u0142y zniszczy\u0107 i\u00a0wyludni\u0107 te tereny, jednak mieszka\u0144cy potrafili przetrwa\u0107. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142o na to wp\u0142yw szcz\u0119\u015bcie, by\u0107 mo\u017ce odrobina krwi Ja\u0107wing\u00f3w p\u0142yn\u0105ca w\u00a0\u017cy\u0142ach Sok\u00f3\u0142czan, albo wola walki i\u00a0przetrwania. Faktem jest to, \u017ce dzisiaj powiat sok\u00f3lski trwa i\u00a0si\u0119 rozwija, bez wzgl\u0119du na zakr\u0119ty historii\u2026<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pocz\u0105tki Wsch\u00f3d obecnego powiatu sok\u00f3lskiego by\u0142 pokryty puszczami i\u00a0lasami, kt\u00f3re hamowa\u0142y kolonizacj\u0119 plemion i\u00a0szczep\u00f3w z\u00a0p\u00f3\u0142nocy, wschodu i\u00a0po\u0142udnia. Lud Ja\u0107wing\u00f3w zosta\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":44,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-5481","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5481"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/44"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5481"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5481\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}