Powojenna wschodnia granica Pa\u0144stwa Polskiego pozostawiaj\u0105ca poza jego terytorium obszar Kres\u00f3w Wschodnich, zosta\u0142a zaprojektowana bez udzia\u0142u przedstawicielstwa polskiego na konferencji wielkich mocarstw: ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii w Teheranie (28.11-01.12.1943 r.) i potwierdzona na Konferencji w Ja\u0142cie (04.02-11.02.1945 r.). Mia\u0142a przebiega\u0107 wzd\u0142u\u017c tzw. Linii Curzona.
\nFormalne podpisanie zgody ze strony polskiej na taki przebieg linii granicznej nast\u0105pi\u0142o podczas spotkania delegacji PKWN z w\u0142adzami sowieckimi w Moskwie (22.07-27.07.1944), podczas kt\u00f3rego podpisano porozumienie o polsko-radzieckiej granicy pa\u0144stwowej i tzw. Lini\u0119 Curzona przyj\u0119to za podstaw\u0119 formuj\u0105cej si\u0119 granicy. Zawarta 16.08.1945 r. umowa o polsko-radzieckiej granicy pa\u0144stwowej, okre\u015blaj\u0105ca przebieg wsp\u00f3lnej granicy potwierdza\u0142a stan istniej\u0105cy od roku. Na tereny powiatu sok\u00f3lskiego wojska radzieckie wkroczy\u0142y w lipcu 1944 r. i od razu przyst\u0105pi\u0142y do wyznaczania nowej linii granicznej. Powiat sok\u00f3lski zosta\u0142 \u201eprzeci\u0119ty\u201d t\u0105 lini\u0105 i kilkadziesi\u0105t wsi znalaz\u0142o si\u0119 w granicach ZSRR. Taka sytuacja sta\u0142a si\u0119 dramatem dla miejscowej ludno\u015bci. Nowa granica dzieli\u0142a rodziny, gospodarstwa, parafie. Wytyczenie jej z pomini\u0119ciem elementarnych zasad gospodarczych powodowa\u0142o, \u017ce oddziela\u0142a ona nie tylko wi\u0119kszo\u015b\u0107 u\u017cytk\u00f3w rolnych od wsi ale dzieli\u0142a te\u017c same miejscowo\u015bci. Mieszka\u0144cy wsi oddzielonych od Polski nie mogli uwierzy\u0107, \u017ce z dnia na dzie\u0144, nie wychodz\u0105c ze swoich dom\u00f3w stali si\u0119 obywatelami innego pa\u0144stwa. Manifestowali swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i przywi\u0105zanie do Ojczyzny: wywieszali polskie flagi, zbierali si\u0119 w domach na modlitw\u0119 prosz\u0105c o powr\u00f3t w granice Pa\u0144stwa Polskiego, pisali podania o przy\u0142\u0105czenie ich wsi jako rdzennie polskich do Polski, utrzymywali kontakty z rodzinami po polskiej stronie. W archiwach zachowa\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t poda\u0144\/petycji mieszka\u0144c\u00f3w prosz\u0105cych o ponowne w\u0142\u0105czenie ich wsi do Polski. Kolejn\u0105 grup\u0105 zachowanych petycji s\u0105 podania o mo\u017cliwo\u015b\u0107 przewiezienia zbo\u017ca ze swojego pola, kt\u00f3re znalaz\u0142o si\u0119 za granic\u0105, o przewiezienie drzewa ze swojego lasu, kt\u00f3ry jest ju\u017c za granic\u0105 lub o mo\u017cliwo\u015b\u0107 wypasu trzody na pastwisku, kt\u00f3re tak\u017ce znalaz\u0142o si\u0119 za granic\u0105.
\nSkierowane do prac przy wytyczaniu granicy wojska sowieckie napotyka\u0142y sprzeciw i niezadowolenie miejscowej ludno\u015bci. Konspiracyjna gazeta \u201eZr\u0105b\u201d z 01.09.1944 pisa\u0142a: \u201eZ terenu powiatu grodzie\u0144skiego i sok\u00f3lskiego dochodz\u0105 do nas ciekawe wiadomo\u015bci o k\u0142opotach jakie maj\u0105 przygraniczne oddzia\u0142y NKWD z wytyczaniem granicy wed\u0142ug Curzona. Wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej granicy kopany jest r\u00f3w. Ludno\u015b\u0107 okolicznych teren\u00f3w, a zw\u0142aszcza miejscowo\u015bci po\u0142o\u017conych na wsch\u00f3d od linii patrzy ponuro na te prace oddzielaj\u0105ce je od Macierzy. W nocy natomiast dziej\u0105 si\u0119 cuda. Z wykopanego rowu nie pozostaje ani \u015bladu. Zakopuj\u0105 go nieznani sprawcy.\u201d
\nUmocnienia graniczne by\u0142y coraz bardziej rozbudowywane, postawiono s\u0142upy graniczne, wie\u017ce obserwacyjne, zaorano 800-metrowy pas ogrodzony drutem kolczastym, umieszczono system sygnalizacyjny informuj\u0105cy o pr\u00f3bie przekroczenia, a wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej granicy przechodzi\u0142y patrole wojsk NKWD.
\nNowa granica nie przerwa\u0142a mi\u0119dzyludzkich wi\u0119zi. Mimo dotkliwych represji mieszka\u0144cy wsi przydzielonych do ZSRR utrzymywali kontakt z Ojczyzn\u0105, pr\u00f3bowali przechodzi\u0107 na drug\u0105 stron\u0119. Czasami to si\u0119 udawa\u0142o, jednak wielu zgin\u0119\u0142o. W\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w przygranicznych miejscowo\u015bci \u017cywa jest pami\u0119\u0107 o krewnych, znajomych, s\u0105siadach, kt\u00f3rzy pr\u00f3b\u0119 przekroczenia granicy przyp\u0142acili \u017cyciem.
\nWspomniana umowa o polsko-radzieckiej granicy pa\u0144stwowej z 16.08.1945 r.\u00a0 zawiera\u0142a zapis, \u017ce granic\u0119 pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a ZSRR b\u0119dzie przebiega\u0142a wzd\u0142u\u017c linii Curzona z odchyleniem od niej na rzecz Polski w niekt\u00f3rych rejonach o kilka-kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w, a jej dok\u0142adny przebieg w terenie zostanie wyznaczony przez Polsko-Radzieck\u0105 Komisj\u0119 Delimitacyjn\u0105 z siedzib\u0105 w Warszawie. Celem Komisji by\u0142a przeprowadzenie poprawek granicznych, aby granica nie przecina\u0142a siedlisk ludzkich, szlak\u00f3w komunikacyjnych, w\u0119z\u0142\u00f3w kolejowych itp.\u00a0 Tereny powiatu sok\u00f3lskiego cz\u0142onkowie Komisji Delimitacyjnej opu\u015bcili w 1946 r. Ko\u0144cowy protok\u00f3\u0142 przebiegu granicy pa\u0144stwowej zosta\u0142 podpisany 30.04.1947 r. Po ostatecznych ustaleniach linia graniczna przebiegaj\u0105ca w powiecie sok\u00f3lskim zosta\u0142a przesuni\u0119ta na korzy\u015b\u0107 Polski, na niekt\u00f3rych odcinkach od 100 do 3000 metr\u00f3w \u2013 w granice Pa\u0144stwa Polskiego powr\u00f3ci\u0142y wsie Chworo\u015bciany, Dubnica, Nowodziel, To\u0142cze, Szymaki, Klim\u00f3wka, Nomiki, Minkowce, Usnarz G\u00f3rny, Grzybowszczyzna, Jurowlany, \u0141osiniany, Ozierany Du\u017ce, Ozierany Ma\u0142e i Rudaki.
\nSkorygowana na korzy\u015b\u0107\u00a0 Polski linia graniczna, nie zosta\u0142a od razu przeprowadzona w terenie. Dotychczasowa granica nie zosta\u0142a usuni\u0119ta i w dalszym ci\u0105gu by\u0142a chroniona przez wojska radzieckie. Dopiero w maju 1948 r. granica z 1944 r. zosta\u0142a zlikwidowana i przywr\u00f3cone Polsce wsie faktycznie powr\u00f3ci\u0142y do Ojczyzny. \u015awiadkowie wspominaj\u0105: \u201ewybuch\u0142a wielka, nieopisana rado\u015b\u0107, deptano ziemie gdzie sta\u0142y graniczne s\u0142upy, ta\u0144czono, \u015bpiewano\u201d. Mieszka\u0144cy Nowodzieli wyruszyli z procesj\u0105 do oddalonego o 5 km ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Ku\u017anicy. Z Ku\u017anicy r\u00f3wnie\u017c wyruszy\u0142a grupa parafian z ks. proboszczem Janem Malinowskim. Spotkanie dw\u00f3ch procesji nast\u0105pi\u0142o w miejscu przebiegu granicy z 1944 roku. W p\u00f3\u017aniejszym czasie mieszka\u0144cy postawili w tym miejscu pami\u0105tkowy krzy\u017c jako wyraz wdzi\u0119czno\u015bci za cud powrotu i pierwsz\u0105 form\u0119 upami\u0119tnienia tych wydarze\u0144.
\n\u201ePrzywr\u00f3cenie Polsce\u201d traktowane jest w omawianych wsiach jak podnios\u0142e wydarzenie, a w rocznice przesuni\u0119cia granicy organizowane s\u0105 uroczysto\u015bci patriotyczno-religijne. Pierwsze uroczysto\u015bci, w 50-lecie powrotu do Ojczyzny, zorganizowa\u0142 w maju 1998 r. \u00f3wczesny proboszcz parafii Ku\u017anica ks. Konstanty Andrzejewicz. W 2008 r., w 60-lecie korekty granicy w przygranicznym lesie postawiony zosta\u0142 pomnik na grobie dziewczyny zastrzelonej przez sowieckich pogranicznik\u00f3w podczas pr\u00f3by przekroczenia granicy. (fot.) W 2012 r. z inicjatywy \u00f3wczesnego dyrektora szko\u0142y w Ku\u017anicy, a obecnie radnego powiatowego pana Krzysztofa Paw\u0142owskiego zosta\u0142 utworzony \u201eSzlak Pami\u0119ci Narodowej \u2013 Granica 1944-1948\u201d. Szlak przebiega w miejscu linii granicznej z 1944 r. i sk\u0142ada si\u0119 z tablic pami\u0105tkowych w ko\u015bcio\u0142ach w Ku\u017anicy i Klim\u00f3wce oraz trzynastu g\u0142az\u00f3w.
\nW najbli\u017cszym czasie szlak zostanie ubogacony o kolejny element. Z inicjatywy mieszka\u0144c\u00f3w Nowodzieli, pana Krzysztofa Paw\u0142owskiego, przy wsparciu Starosty Sok\u00f3lskiego pana Piotra Re\u0107ko, W\u00f3jta Gminy Ku\u017anica pana Paw\u0142a Mik\u0142asza oraz firmy KREX zosta\u0142 postawiony kamie\u0144\u2013g\u0142az z pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0105. Znajduje si\u0119 on na trasie z Ku\u017anicy do Nowodzieli, w miejscu przebiegu granicy z 1944 r., obok wspomnianego krzy\u017ca, kt\u00f3ry mieszka\u0144cy Nowodzieli postawili wkr\u00f3tce po powrocie do Macierzy. Po\u015bwi\u0119cenie kamienia\u2013pomnika\u00a0 planowane jest w maju bie\u017c\u0105cego roku, w 73. rocznic\u0119 przesuni\u0119cia granicy.
\nWarto, aby pozosta\u0142e gminy powiatu sok\u00f3lskiego, na terenie kt\u00f3rych nast\u0105pi\u0142y korekty graniczne w latach 1944-1948 r. zaznaczy\u0142y w swojej przestrzeni informacje o tych wydarzeniach. Tym bardziej warto upami\u0119tni\u0107, \u017ce w pobli\u017cu przebiega Transgraniczny Szlak Rowerowy Tyzenhauza\u00a0 i takie upami\u0119tnienie b\u0119dzie doskona\u0142ym miejscem przypominaj\u0105cym mieszka\u0144com i turystom histori\u0119 naszego regionu i histori\u0119 naszej Ojczyzny.<\/p>\n
\nKatarzyna Sok\u00f3\u0142<\/em><\/p>\n Podanie mieszka\u0144c\u00f3w wsi Nowodziel o przy\u0142\u0105czenie do Polski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Archiwum Pa\u0144stwowe w Bia\u0142ymstoku, fot. Gr\u00f3b dziewczyny w lesie przygranicznym<\/em><\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Powojenna wschodnia granica Pa\u0144stwa Polskiego pozostawiaj\u0105ca poza jego terytorium obszar Kres\u00f3w Wschodnich, zosta\u0142a zaprojektowana bez udzia\u0142u przedstawicielstwa polskiego na konferencji […]<\/p>\n","protected":false},"author":43,"featured_media":130182,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-130181","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130181"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/43"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130181"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130181\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}