Mija 76 lat od bitwy pod Kra\u015bnianami w okolicach Sok\u00f3\u0142ki. Z tej okazji w niedziel\u0119 odby\u0142a si\u0119 Msza \u015bwi\u0119ta oraz apel poleg\u0142ych w miejscu, gdzie w lipcu 1945 roku dosz\u0142o do starcia polskich partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u W\u0142adys\u0142awa Janczewskiego \u201eLalusia\u201d z komunistami.<\/p>\n
Po tragicznym zako\u0144czeniu w po\u0142owie lipca 1944 r. epopei akowskiej na Ziemi Wile\u0144skiej i Nowogr\u00f3dzkiej, dla tych, kt\u00f3rym dane by\u0142o unikn\u0105\u0107 sowieckiej zdrady i pozosta\u0107 na ziemi ojc\u00f3w, rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 kolejny etap ich \u017cycia, pe\u0142nego niebezpiecze\u0144stw i wir\u00f3w.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wraca w rodzinne pielesze, legalizuje swoje istnienie w zmienionych warunkach, w\u0142\u0105cza si\u0119 ponownie w konspiracyjne struktury. Nios\u0105 pomoc zdekonspirowanym i zagro\u017conym represjami zw\u0142aszcza \u017co\u0142nierzom AK, u\u0142atwiaj\u0105 zdobycie dokument\u00f3w i repatriacje.<\/p>\n
Zostaj\u0105 nawi\u0105zane kontakty z PUR-ami dla przerzutu do Polski centralnej transportami repatriacyjnymi \u017co\u0142nierzy z oddzia\u0142\u00f3w i sieci terenowej. By\u0142a to droga najprostsza i stosunkowo bezpieczna, zw\u0142aszcza przy dobrze przygotowanych dokumentach, kt\u00f3re stosownie do potrzeb dostarcza\u0142y pozosta\u0142e ogniwa siatki akowskiej.<\/p>\n
Natomiast najbardziej zdekonspirowani i zagro\u017ceni z grup le\u015bnych, poszukiwani przez NKWD przechodzi\u0107 mieli granice Ja\u0142ta\u0144sk\u0105 z broni\u0105 w r\u0119ku<\/p>\n
W Okr\u0119gu Nowogr\u00f3dzkim dzia\u0142a\u0142a zbrojnie grupa st. Sier\u017c. W\u0142adys\u0142awa Janczewskiego \u201eLalusia\u201d z resztkami grupy Micha\u0142a Tieta\u0144ca \u201e My\u015bliwy\u201d. Obie rekrutowa\u0142y si\u0119 z II batalionu 77 pp AK dowodzonego przez\u00a0 por. Jana Borysewicza \u201eKrysia\u201d, \u201eM\u015bciciel\u201d i po jego \u015bmierci (21.01.1945) w walce w Kowalkach k\/Dubicz na skraju\u00a0 Puszczy Ruskiej prowadzi\u0142y samodzielne dzia\u0142ania zbrojne przeciwko Sowietom. To oni mieli w\u0119drowa\u0107 na zach\u00f3d z Bronia w r\u0119ku.<\/p>\n
Z Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK jednostkami przeznaczonymi do przej\u015bcia granicy z Bronia w r\u0119ku by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce grupy:<\/p>\n
– Aleksandra Alesionka- \u201ePioruna\u201d z VII Brygady \u201eWilhelma\u201d<\/p>\n
– sier\u017c. NN \u201eMaroczego\u201d z III Brygady \u201e Szczerbca\u201d powi\u0119kszona o oddzia\u0142ek Franciszka Jegli\u0144skiego \u201eJurek\u201d z kowie\u0144skiej plac\u00f3wki AK<\/p>\n
Ca\u0142a operacja przygotowania tych oddzia\u0142\u00f3w by\u0142a przeprowadzona przez podinspektora kpt Jerzego Bronikowskiego \u201eCzarnego Jana\u201d oraz\u00a0 inspektora kowie\u0144skiego mjr Wincentego Chrz\u0105szczewskiego \u201eKruka\u201d. Koncentracja oddzia\u0142\u00f3w i ich reorganizacja odby\u0142a si\u0119 na pocz\u0105tku czerwca 1945 r w mp. dru\u017cyny \u201ePioruna\u201d w g\u0142\u0119bi Puszczy Rudnickiej w uroczysku D\u0119bowy K\u0105t nad rz. Mereczenk\u0105.<\/p>\n
Dow\u00f3dc\u0105 ca\u0142o\u015bci zostaje \u201eLalu\u015b\u201d, adiutantem \u201ePiorun\u201d.<\/p>\n
\u017bo\u0142nierzy podzielono na 4 dru\u017cyny dowodzone przez:<\/p>\n
1-sza Po\u017aniaka \u201eHuragan\u201d<\/p>\n
2-ga NN \u201eCygana\u201d , obaj z oddzia\u0142u \u201eMaroczego\u201d<\/p>\n
3-cia Fr. Jegli\u0144skiego \u201eJurek\u201d<\/p>\n
4-ta NN \u201eJunaka\u201d od \u201eLalusia\u201d<\/p>\n
Liczebno\u015b\u0107 oddzia\u0142u oceniana jest r\u00f3\u017cnie (od 36 \u017co\u0142nierzy i 2 \u0142\u0105czniczek do 57 \u017co\u0142nierzy i 7 \u0142\u0105czniczek)\u0141\u0105czniczkami oddzia\u0142u by\u0142y na pewno :Wanda Wojdag \u201eLala\u201d- silnie zbudowana i wytrzyma\u0142a dziewczyna pomagaj\u0105ca nosi\u0107 rkm oraz 16 letnia Leokadia Nosowska-Bojanowska \u201eNieznana\u201d z miejscowo\u015bci Niewojnia\u0144ce ko\u0142o Naczy.<\/p>\n
Oddzia\u0142 wyruszy\u0142 z Puszczy Rudnickiej ok. 23.06.1945 r. w przededniu spodziewanej ob\u0142awy NKWD i przez miesi\u0105c w\u0119drowa\u0142 przez Puszcz\u0119 Rusk\u0105. D\u0142u\u017cszy czas przebywa\u0142 w ziemiankach grupy samoobrony AK w Druskiennikach.<\/p>\n
Z Druskiennik korzystaj\u0105c z pomocy \u0142\u0105cznik\u00f3w Obwodu AK Grodno\u201ePrawy Niemen\u201d kieruje si\u0119 na po\u0142udnie do Jezior. W \u0141u\u017cnej przeprawia si\u0119 na drugi brzeg Niemna i kieruje si\u0119 dalej na zach\u00f3d omijaj\u0105c Indur\u0119 i Odelsk.<\/p>\n
Granic\u0119 ja\u0142ta\u0144ska przekracza w nocy z 28\/29 lipca 1945 r pomiedzy wsiami Klim\u00f3wka-Nomiki. W\/g relacji miejscowych w \u015blad za przechodz\u0105cym oddzia\u0142em zauwa\u017cono wczesnie rano w Klim\u00f3wce 4 samochody sowieckiego wojska, kt\u00f3re po wy\u0142adowaniu w ilo\u015bci ok. 100 \u017co\u0142nierzy przesz\u0142o granic\u0119. Czy mia\u0142o to zwi\u0105zek z odzia\u0142em \u201eLalusia\u201d nie ustalono. Pewne jest natomiast, \u017ce za polskim oddzia\u0142em pod\u0105\u017ca\u0142 szwadron kawalerii sowieckiej z psami z kt\u00f3rym to szwadronem dosz\u0142o do wymiany ognia w Puci\u0142kach..<\/p>\n
Dochodz\u0105cy do granicy \u201eLalu\u015b\u201d z oddzia\u0142em w Minkowcach zosta\u0142 poinformowany by uda\u0142 si\u0119 dalej na Krynki-Supra\u015bl przez S\u0142\u00f3jk\u0119 lecz on zmienia tras\u0119 i w\u0119druje dalej zygzakiem (jakby w oczekiwaniu na kogo\u015b) od Klim\u00f3wki przez Bilminy, Malawicze, Poniatowicze do Puci\u0142ek, znajduj\u0105c si\u0119 ca\u0142y czas w strefie bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia.<\/p>\n
Po przej\u015bciu ok. 6-7 km od granicy i upewnieniu si\u0119 od przeje\u017cd\u017caj\u0105cego rolnika Romualda Grygotowicza ze wsi Poniatowicze, \u017ce droga jest wolna od sowiet\u00f3w, zatrzymuje si\u0119 na pierwszy ranny odpoczynek na kolonii Puci\u0142ki u Zofii Puci\u0142owskiej, kt\u00f3ra udostepnia swoje gospodarstwo dla potrzeb oddzia\u0142u.<\/p>\n
Kolonia usytuowana jest przed wsi\u0105 Puci\u0142ki w pobli\u017cu rzeki \u0141oso\u015bny. Tam oddzia\u0142 opuszczaj\u0105 dwaj podchor\u0105\u017cowie, kt\u00f3rzy powracaj\u0105 za granic\u0119 po nast\u0119pny oddzia\u0142.<\/p>\n
Po godzinnym odpoczynku oddzia\u0142 zostaje zlokalizowany przez konn\u0105 sovieck\u0105 stra\u017c graniczn\u0105 z psami. Nast\u0119puje obustronna wymiana ognia. Po stronie sovieckiej s\u0105 zabici i ranni. Oddzia\u0142 \u201eLalusia\u201d wycofuje si\u0119 przez pole z \u017cytem i w\u00f3wczas dostaje si\u0119 pod ogie\u0144 broni maszynowej ze szko\u0142y w Malawiczach G\u00f3rnych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w budynku szko\u0142y NKWD \u201eza\u0142o\u017cy\u0142o kocio\u0142\u201d oczekuj\u0105c jakoby na kierownika szko\u0142y a na strychu budynku umie\u015bci\u0142o stanowisko ckm.<\/p>\n
Przej\u015bcie przez \u0141oso\u015bn\u0119 na jej lewy brzeg w kierunku Or\u0142owicz ocala oddzia\u0142 przed pogoni\u0105 stra\u017cy i ostrza\u0142u ze szko\u0142y, kt\u00f3ry zosta\u0142 zreszt\u0105 celnie przyt\u0142umiony salwami rkm-u kpr. Stanis\u0142awa Bartoszewicza \u201eKorek\u201d . Od ognia ckm-u zostaj\u0105 ranni NN \u201eHuragan\u201d i \u201eW\u0142odek\u201d. Jednego z nich obie \u0142\u0105czniczki \u201eNieznana\u201d i \u201eLala\u201d razem z NN oficerem transportuj\u0105 do s\u0105siedniej kolonii J\u00f3zefa Sarosieka, kt\u00f3ry wiezie rannego za oddzia\u0142em do kolonii Karcze. Tam przekazuje go kolegom. \u0141\u0105czniczki\u00a0 natomiast znajduj\u0105 schronienie na kolonii Bronis\u0142awy Ignatowicz. Tam dzi\u0119ki sprytowi i opanowaniu gospodyni , przedstawione jako c\u00f3rki unikaj\u0105 aresztowania przez sowieckich pogranicznik\u00f3w.<\/p>\n
Oddzia\u0142 z Puci\u0142ek pod\u0105\u017ca na zach\u00f3d, mija Or\u0142owicze, przechodzi tory i szos\u0119 do Grodna i dalej przez koloni\u0119 Karcze dociera do pierwszych kolonii wsi Kra\u015bniany. Tu w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie gospodarstw si\u00f3str Marianny i Stanis\u0142awy Czaplejewicz i Wac\u0142awa Ba\u0142dowskiego ( dzisiaj zosta\u0142y tylko fundamenty gospodarstw) zostaj\u0105 na drugi odpoczynek. Patrol \u201eJurka\u201d udaje si\u0119 do w\/w si\u00f3str po posi\u0142ek dla oddzia\u0142u. Oko\u0142o po\u0142udnia , gdy gospodynie nios\u0142y obiad, oddzia\u0142 zostaje otoczony w zagajniku na granicy z du\u017cym lasem przez znacznie wi\u0119ksze si\u0142y n-pla ni\u017c poprzednio. Opr\u00f3cz Sowiet\u00f3w w ob\u0142awie bra\u0142y udzia\u0142 sok\u00f3lskie UB i oddzia\u0142y KBW.<\/p>\n
\u201eLalu\u015b\u201d dzieli oddzia\u0142 na trzy cz\u0119\u015bci:<\/em><\/strong><\/p>\n – lewe skrzyd\u0142o na po\u0142udnie od Sok\u00f3\u0142ki i Kra\u015bnian pod swoim dow\u00f3dztwem<\/p>\n – \u015brodkowe, kt\u00f3rym dowodzi sier\u017c\u201dMaroczy\u201d<\/p>\n – prawe skrzyd\u0142o od p\u00f3\u0142nocy w kierunku na Gliniszcze Wielkie kt\u00f3re obejmuje \u201ePiorun\u201d ze\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 swoj\u0105 dru\u017cyn\u0105.<\/p>\n Obrzucone granatami, otoczone grupy dopuszczaj\u0105 atakuj\u0105cych\u00a0 na skuteczna odleg\u0142o\u015b\u0107 ra\u017cenia ogniem i podejmuj\u0105 walk\u0119 ogniow\u0105. Ta pierwsza faza walki jest zwyci\u0119ska dla partyzant\u00f3w. Nieprzyjaciel si\u0119 cofa ale w\u00f3wczas zapada decyzja prowadzenia dalszej walki w rozsypce i indywidualnego przebijania si\u0119 przez pier\u015bcie\u0144 ob\u0142awy.<\/p>\n Nast\u0119puje druga faza walki. Rozproszony oddzia\u0142 nie stanowi ju\u017c takiej si\u0142y jak zorganizowana jednostka a sytuacje pogarsza przybycie dodatkowych si\u0142 sowieckich samochodami z Sok\u00f3\u0142ki oraz\u00a0 ra\u017cenie ogniem ckm ze stanowisk ustawionych na wzniesieniach terenowych przy szosie do D\u0105browy.<\/p>\n Walka zako\u0144czy\u0142a si\u0119 rozbiciem oddzia\u0142u i stratami ponad po\u0142owy stanu:<\/p>\n 11 poleg\u0142ych<\/p>\n 5 rannych ( \u0142\u0105cznie tym rannym w Puci\u0142kach)<\/p>\n 4 wzi\u0119tych do niewoli i aresztowanych.<\/p>\n Najwi\u0119ksze straty zanotowa\u0142y dwie dru\u017cyny \u201ePioruna\u201d na prawym skrzydle i g\u0142\u00f3wne \u015brodkowe sier\u017c.\u201dMaroczego\u201d. \u201eLalu\u015b\u201d ze swoimi wyszed\u0142 bez strat.<\/p>\n W bitwie polegli:<\/strong><\/p>\n 10-11 \u2013 NN ( mog\u0105 to by\u0107 Franciszek P\u0142o\u0144ski i J\u00f3zef Stasi\u0142owicz na podst\u201d3 Wile\u0144ska Brygada Zygmunta K\u0142osi\u0144skiego \u201eHuzar\u201d)<\/p>\n Polegli zostali pochowani w 8-miu grobach oddzielnych na obszarze walki na polach wsi Kra\u015bniany. Cia\u0142o G\u00f3rewicza\u00a0 Mieczys\u0142awa wykrad\u0142a rodzina i pochowa\u0142a w rodzinnej wsi Sidra na cmentarzu parafialnym.<\/p>\n Kra\u015bnia\u0144scy stolarze z Miltykiem Micha\u0142em wykonali w tajemnicy d\u0119bowe trumny i 4 krzy\u017ce kt\u00f3re przetrwa\u0142y do ekshumacji.<\/p>\n G\u0142\u00f3wna walka toczy\u0142a si\u0119 w pobli\u017cu kolonii Wac\u0142awa Ba\u0142dowskiego (samotnego rolnika).To on odnalaz\u0142 5-ciu rannych i schowa\u0142 w swojej stodole w sianie, maskuj\u0105c doj\u015bcie stanowiskiem trzody chlewnej. Penetruj\u0105ce stodo\u0142\u0119 patrole UB i KBW mimo uzasadnionych podejrze\u0144 nie natrafi\u0142y na ich \u015blad a aresztowany i przes\u0142uchiwany Ba\u0142dowski nie wyjawi\u0142 tajemnicy. Rannych po czterech dniach zabra\u0142 wraz synami Miltyk Micha\u0142 do swojego gospodarstwa w Kra\u015bnianach .Tutaj zostali otoczeni troskliwa opieka i ukryci w stodole.<\/p>\n Po zmianie opatrunk\u00f3w i przygotowaniu do drogi, nast\u0119pnego wieczoru zostaj\u0105 przetransportowani w bardziej bezpieczne miejsce. Najpierw furmank\u0105 Miltyka\u00a0 a nast\u0119pnie zostaj\u0105 przeniesieni przez bagniste \u0142\u0105ki i rzek\u0119 Soko\u0142d\u0119 docieraj\u0105 w pobli\u017ce wsi Sierbowce .<\/p>\n W ich przenoszeniu uczestnicz\u0105: Daszkiewicz W\u0142adys\u0142aw, Biziuk W\u0142adys\u0142aw, Babaryka Kazimierz z Sok\u00f3\u0142ki oraz Czarnowidz Kazimierz z Kra\u015bnian.<\/p>\n W nowym miejscu odleg\u0142ym o 6 km od Kra\u015bnian rannymi zaopiekowali si\u0119 rolnicy z kolonii Boguszowski Wygon : Czopur J\u00f3zef i z kolonii Sierbowce: Milinkiewicz J\u00f3zef, kt\u00f3ry umie\u015bci\u0142 rannych wraz z oddzia\u0142owym lekarzem w swoim domu poniewa\u017c mieszka\u0142 tylko z \u017con\u0105 z dala od wsi w ma\u0142o widocznym miejscu. Opatrunki dla rannych poprzez Daszkiewicza W\u0142adys\u0142awa dostarcza\u0142 Trochim Saturnin \u201eRobak\u201d \u2013lekarz plut. Podchor.. cz\u0142onek Komendy Obwodu Sok\u00f3\u0142ka.<\/p>\n Po tygodniu ranni zostali przewiezieni 20 km dalej do wsi Zielony Gaj w rejonie Janowa.<\/p>\n Wzi\u0119tych do niewoli by\u0142o 4 NN. Dw\u00f3ch z nich pojmanych przez NKWD zosta\u0142o zabranych do Grodna, gdzie po osadzeniu zostali skazani na 10 lat \u0142agr\u00f3w (uda\u0142o im si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do kraju). Jeden z tych kt\u00f3ry dosta\u0142 si\u0119 w \u0142apy sok\u00f3lskiego UB by\u0142 przewo\u017cony tankietk\u0105 .Uda\u0142o mu si\u0119 uciec spod bramy Urz\u0119du na ul. D\u0105browskiego. Przebieg\u0142 boso przez ca\u0142e miasto i skry\u0142 przy torach kolejowych do Grodna, w pasie \u015bwierkowych zadrzewie\u0144 ochronnych od strony po\u0142udniowej szlaku. Po\u015bcig UB-owc\u00f3w z psami zgubi\u0142 \u015blad i zbieg ocala\u0142. Sta\u0142o si\u0119 to za przyczyn\u0105 przygodnych przechodni\u00f3w obserwuj\u0105cych to wydarzenie. To oni u\u0142atwili ucieczk\u0119 zadeptuj\u0105c \u015blady a miejscowi cz\u0142onkowie AK dostarczyli zbiegowi cywilne ubranie i obuwie. Czwarty\u00a0 aresztowany to prawdopodobnie ten, kt\u00f3ry trafi\u0142 do miejscowego szpitala a kt\u00f3remu po amputowaniu r\u0119ki dr Mr\u00f3z Wac\u0142aw u\u0142atwi\u0142 ucieczk\u0119\u00a0\u00a0 ( zosta\u0142 za to skazany na 8 lat wi\u0119zienia).<\/p>\n Ocaleni i rozproszeni \u017co\u0142nierze w liczbie ok. 17-tu znajduj\u0105 schronienie w Kra\u015bnianach u ludzi dobrej woli a nast\u0119pnie z przewodnikami s\u0105 kierowani za Soko\u0142d\u0119 do odleg\u0142ego o 6 km\u00a0 gospodarstwa pszczelarza Micha\u0142a Gabiniewicza na kolonii Bogusze. Tam po sprowadzeniu \u0142\u0105czniczki \u201eNieznanej\u201d ( druga \u0142\u0105czniczka \u201eLola\u201d pozosta\u0142a w Puci\u0142kach a potem przenios\u0142a si\u0119 do Sok\u00f3\u0142ki) udali si\u0119 do oddalonego o 4 km \u015br\u00f3dle\u015bnego gospodarstwa Micuna Stanis\u0142awa i tu po zakopaniu zakonserwowanej broni nast\u0105pi\u0142o rozformowanie oddzia\u0142u.<\/p>\n Miejscowi zap\u0142acili \u201edanin\u0119\u201d za pomoc okazana partyzantom<\/p>\n – Grygotowicz Zygmunt za udzielona informacj\u0119 zmuszony by\u0142 si\u0119 ukrywa\u0107 przez lata 45-46 w ziemiance w efekcie czego zachorowa\u0142 na gru\u017alic\u0119 i zmar\u0142 w wieku 22 lat<\/p>\n – Sarosiek J\u00f3zef zatrzymany przez Sowiet\u00f3w bity w \u015bledztwie milcza\u0142<\/p>\n -Ba\u0142dowski Wac\u0142aw kilkakrotnie przeszed\u0142 fizyczne zn\u0119canie si\u0119 na badaniach<\/p>\n -Mr\u00f3z Wac\u0142aw \u2013skazany na 8 lat za pomoc w ucieczce wi\u0119\u017ania<\/p>\n Byli tez i miejscowi renegaci:<\/strong><\/p>\n -Czaplejewicz W\u0142adys\u0142aw z UB \u2013 ten, kt\u00f3ry bezcze\u015bci\u0142 zw\u0142oki poleg\u0142ego Jakubowskiego<\/p>\n -Szepsel Alpern oficer \u015bledczy UB ukrywaj\u0105cy si\u0119 w czasie wojny w Malawiczach G\u00f3rnych u Micha\u0142a Strza\u0142kowskiego.<\/p>\n Wspomnienia:<\/strong><\/p>\n 1\/ wspomnienia \u201ePioruna\u201d:<\/p>\n Czujki zaalarmowa\u0142y o nadci\u0105gaj\u0105cej olbrzymiej tyralierze w czerwonych otokach, kt\u00f3ra okr\u0105\u017ca\u00a0 nasz zagajnik i cz\u0119\u015b\u0107 lasu. Po raz drugi na ziemi polskiej og\u0142oszono alarm bojowy. Dow\u00f3dca podzieli\u0142 oddzia\u0142 na trzy grupy bojowe, do ataku na skrzyd\u0142o prawe, lewe i \u015brodkowe(\u2026)<\/p>\n Kiedy(\u2026) zbli\u017cyli\u015bmy si\u0119 na odleg\u0142o\u015b\u0107 strza\u0142u nieprzyjaciel ju\u017c szed\u0142 do ataku z wielkim krzykiem \u201ehurra\u201d i bezcelna strzelanin\u0105. Kiedy uzna\u0142em, \u017ce pomimo lasu\u00a0 ogie\u0144 b\u0119dzie bardziej skuteczny- da\u0142em znak rek\u0105 -\u201eognia\u201d. Cel by\u0142 bardzo widoczny i do\u015b\u0107 bliski, ogie\u0144 prawdopodobnie skuteczny, poniewa\u017c po 15 minutach (oko\u0142o) intensywnego strzelania, nieprzyjaciel przerwa\u0142 ogie\u0144 i zacz\u0105\u0142 si\u0119 wycofywa\u0107 z linii ostrza\u0142u(\u2026)<\/p>\n \/Polska Zbrojna z 24-26 IX 1993\/<\/p>\n 2\/ Opowiada Kazimierz Czarnowicz z Kra\u015bnian<\/p>\n Na przedpolu wsi z rodze\u0144stwem kosi\u0142 \u017cyto i widzia\u0142 jak od strony lasu odleg\u0142ego o oko\u0142o 1 km po walce w\u0119druje m\u0142ody ch\u0142opak bez broni. Zatrzymany przez soviecki patrol po wylegitymowaniu zostaje zastrzelony. By\u0142 to Wac\u0142aw Jakubowski \u201eKara\u015b\u201d lat 19. Po pewnym czasie grzybiarze Wac\u0142aw Czaplejewicz z kolegami znajduj\u0105 w tej cz\u0119\u015bci lasu soviecki automat z amunicj\u0105 PPSz. By\u0107 mo\u017ce by\u0142a to bro\u0144 w\/w<\/p>\n 3\/ Relacja Franciszka Jegli\u0144skiego\u201dJurka\u201d \u2013dru\u017cynowego z grupy Kowie\u0144skiej:<\/p>\n Cz\u0119\u015b\u0107 AK-owc\u00f3w bez rozeznania rozbieg\u0142a si\u0119 w r\u00f3\u017cne strony po lesie. Pi\u0119cioosobowa grupa z broni\u0105 dobrn\u0119\u0142a do wsi Gliniszcze Wielkie na p\u00f3\u0142noc o 3 km od miejsca walki. Wpadli tam sowieci na samochodach. W pop\u0142ochu ka\u017cdy kry\u0142 si\u0119 na swoja r\u0119k\u0119. Dw\u00f3ch pojmano. Byli to: Brunon Jankiewicz \u201eJanczar\u201d kpr z Poniewie\u017ca I NN \u201eSzpak\u201d. Uj\u0119to ich w gospodarstwach Janiny Szumia\u0142o i Zygmunta Panasiewicza. Uj\u0119tych zbito a nast\u0119pnie w lesie zastrzelono. Franciszek Jegli\u0144ski i pozostali dobrze si\u0119 ukryli dzi\u0119ki pomocy gospodarzy i tak ocaleli<\/p>\n 4\/ Chor. G\u00f3rewicz Mieczys\u0142aw \u201eCze\u0144ski\u201d z dwoma kolegami NN w trakcie walki przeskoczyli r\u00f3w dziel\u0105cy lasy pa\u0144stwowe od grunt\u00f3w wiejskich i w rowie\u00a0 strzeleckim w polu natkn\u0119li si\u0119 na patrol sowiecki. \u201eCze\u0144ski\u201d z posiadanej broni ostrzela\u0142 sowiet\u00f3w i zgin\u0105\u0142 a pozostali dostali si\u0119 do niewoli. Po osadzeniu w Grodnie dostali 10 lat \u0142agr\u00f3w .Powr\u00f3cili do Polski.<\/p>\n 5\/ Inna grupa partyzant\u00f3w zmierzaj\u0105c od lasu przez pola do wsi Kra\u015bniany spotkawszy Sowiet\u00f3w id\u0105cych naprzeciw wyda\u0142a im rozkazy po rosyjsku co wprowadzi\u0142o sowiet\u00f3w w b\u0142\u0105d a im pozwoli\u0142o ocale\u0107.<\/p>\n Opieka nad grobami i ekshumacja<\/strong><\/p>\n Opr\u00f3cz miejscowej ludno\u015bci groby te otoczy\u0142a dozgonna sta\u0142a opiek\u0105 Jadwiga Joka-Gorosz,<\/p>\n C\u00f3rka ochotnika Wojska Polskiego z 1920 r, fizylierka armii Berlinga a po wojnie pracownik inspektoratu o\u015bwiaty. Widzia\u0142a w tej trosce symbol swej pami\u0119ci dla ojca aresztowanego przez NKWD i zaginionego.<\/p>\n Patriotyczne spo\u0142ecze\u0144stwo sok\u00f3lskie w okresie istnienia PRL podejmowa\u0142o starania o ekshumacj\u0119 poleg\u0142ych AK-owc\u00f3w i pochowania ich na cmentarzu. Spotyka\u0142o si\u0119 to ze sta\u0142\u0105 odmow\u0105 I sekretarza Komitetu Powiatowego PZPR Jana Dzienisiuka wrogo nastawionego\u00a0 do AK(nazywa\u0142 ich bandytami).<\/p>\n G\u0142\u00f3wnymi inicjatorami ekshumacji byli Bujwicka Stanis\u0142awa \u201eZemsta\u201d zamieszka\u0142a w Bia\u0142ymstoku a w czasie wojny Szefowa \u0142\u0105czno\u015bci mieszkanka Jacowlan Gm Sidra oraz Czarnowicz Kazimierz z Kra\u015bnian miejscowy so\u0142tys od 1970 r i radny Rady Narodowej.<\/p>\n W\/w zg\u0142osi\u0142 si\u0119 w tajemnicy do zast\u0119pcy naczelnika UMiG pana Janusza Henryka z pro\u015bb\u0105 o zgod\u0119 na ekshumacj\u0119 a ten kaza\u0142 pani Czaplejewicz (pracownicy urz\u0119du) natychmiast wypisa\u0107 zezwolenie co tez zosta\u0142o uczynione i podpisane. Po uzyskaniu zezwolenia so\u0142tys wsi Kra\u015bniany zorganizowa\u0142 zebranie mieszka\u0144c\u00f3w prosz\u0105c o pomoc. Na ten apel odpowiedzia\u0142o tylko 4 osoby.<\/p>\n Pomnik i tablice pami\u0105tkow\u0105 wykona\u0142 rzemie\u015blnik Witold B\u0142a\u017cewicz z Sok\u00f3\u0142ki a fundatorem by\u0142 sok\u00f3\u0142czanin z USA Walerian Sutu\u0142a\u00a0 oraz dzi\u0119ki datkom zebranym od \u017co\u0142nierzy AK<\/p>\n Opr: Jerzy Brzozowski, Henryk Falkiewicz, Krzysztof Promi\u0144ski<\/strong><\/em><\/p>\n Organizatorami uroczysto\u015bci byli: Sok\u00f3lski Pododdzia\u0142 Kawalerii im. 10 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Litewskich, Powiat Sok\u00f3lski, Parafia pw. \u015aw. Antoniego w Sok\u00f3\u0142ce, so\u0142tys Kra\u015bnian Ewa Re\u0107ko, Podlaski Oddzia\u0142 Stra\u017cy Granicznej Plac\u00f3wka w Ku\u017anicy, Stowarzyszenie Grupa Wsch\u00f3d z Bia\u0142egostoku.<\/p>\n W S P O M N I E N I A<\/p>\n Oddzia\u0142 \u201eLalusia\u201d przechodzi\u0142 lini\u0119 Curzona wraz z dwoma oddzia\u0142ami partyzanckimi Okr\u0119gu Wilno. W po\u0142owie czerwca 1945 r. w bazie partyzanckiej w Puszczy Rudnickiej zebra\u0142y si\u0119: oddzia\u0142 sier\u017c. \u201eLalusia\u201d, tzw. \u201eSi\u00f3demka Wilhelma\u201d, dowodzona przez Aleksandra Alesionka \u201ePioruna\u201d (oddzia\u0142 kadrowy 7 Brygady Wile\u0144skiej), oraz oddzia\u0142 dowodzony przez sier\u017c. Zygmunta Kulesz\u0119 \u201eMaroczego\u201d. Przyby\u0142o te\u017c 2 przewodnik\u00f3w – podchor\u0105\u017cych z Obwodu Grodno-Prawy Niemen, kt\u00f3rzy mieli przeprowadzi\u0107 oddzia\u0142y na zach\u00f3d (plut. pchor. Roman Chirkowski \u201eLech II\u201d i kpr. pchor. Mieczys\u0142aw G\u00f3rewicz \u201eCze\u0144ski\u201d). Skoncentrowane w Puszczy Rudnickiej oddzia\u0142y zosta\u0142y zreorganizowane. Sformowano z nich jeden oddzia\u0142, dow\u00f3dztwo kt\u00f3rego powierzono sier\u017c. W. Janczewskiemu \u201eLalusiowi\u201d, za\u015b A. Alesionek \u201ePiorun\u201d obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 jego adiutanta. \u017bo\u0142nierzy podzielono na 4 dru\u017cyny. Liczebno\u015b\u0107 oddzia\u0142u oceniana jest w r\u00f3\u017cnych relacjach od 38 do 57 ludzi, w tym kilka \u0142\u0105czniczek (do oddzia\u0142u do\u0142\u0105czali po drodze tak\u017ce ludzie \u201ez plac\u00f3wek\u201d, st\u0105d by\u0107 mo\u017ce r\u00f3\u017cnica w ocenie stan\u00f3w osobowych). Grupa by\u0142a bardzo dobrze uzbrojona, sam oddzia\u0142 \u201eLalusia\u201d mia\u0142 4 rkm, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy posiada\u0142a pistolety maszynowe lub SWT.<\/p>\n Oko\u0142o 20.06.1945 r. do bazy w Puszczy Rudnickiej przyby\u0142 kpt. \u201eCzarny Jan\u201d z przedstawicielami Komendy Okr\u0119gu Wilno, przywo\u017c\u0105c wiadomo\u015b\u0107, \u017ce wkr\u00f3tce na Puszcz\u0119 ruszy sowiecka ob\u0142awa. Prawdopodobnie 23.06.1945 r. oddzia\u0142 wyruszy\u0142 w drog\u0119 \u201edo Polski\u201d. Mijaj\u0105c Orany osi\u0105gn\u0105\u0142 teren Obwodu Grodno-Prawy Niemen, gdzie nawi\u0105za\u0142 kontakt z miejscow\u0105 sieci\u0105 AK-AKO. Trasa przemarszu zosta\u0142a bardzo starannie przygotowana przez obu przewodnik\u00f3w, kt\u00f3rzy kilka tygodni wcze\u015bniej przemierzyli j\u0105 dwukrotnie, ustalaj\u0105c kolejne punkty kontaktowe i \u201emeliny\u201d. Oddzia\u0142 odpoczywa\u0142 m.in. w ziemiankach grupy samoobrony kompanii terenowej AK-AKO Druskienniki. F. Jegli\u0144ski tak wspomina ten przemarsz: Lini\u0119 Curzona przekroczy\u0142 oddzia\u0142 \u201eLalusia\u201d noc\u0105 28.07.1945 r. na wysoko\u015bci wsi Klim\u00f3wka i Nomiki. Po przej\u015bciu paru kilometr\u00f3w zatrzymano si\u0119 w kolonii wioski Puci\u0142ki. Po kr\u00f3tkim postoju oddzia\u0142 zosta\u0142 zaatakowany przez konn\u0105 grup\u0119 pogranicznik\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 odparto ogniem broni maszynowej. Cofaj\u0105c si\u0119 dalej w kierunku zachodnim, oddzia\u0142 uwik\u0142a\u0142 si\u0119 w walk\u0119 ogniow\u0105 z grup\u0105 operacyjn\u0105 NKWD znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 we wsi Malawicze (Rosjanie przyjechali tam na aresztowania). Po oderwaniu si\u0119 od przeciwnika przekroczono szos\u0119 Sok\u00f3\u0142ka-Grodno, po czym zatrzymano si\u0119 na odpoczynek w niewielkim lesie ko\u0142o wsi Kra\u015bniany (na p\u0142n. od Sok\u00f3\u0142ki). Tu oddzia\u0142 zosta\u0142 okr\u0105\u017cony przez grup\u0119 operacyjn\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z jednostek WW NKWD, KBW i UBP z Sok\u00f3\u0142ki, wspart\u0105 2 tankietkami. Pierwszy atak sowiecki zosta\u0142 odparty. W toku dalszej walki oddzia\u0142 \u201eLalusia\u201d przebija\u0142 si\u0119 z okr\u0105\u017cenia trzema grupami. Wed\u0142ug meldunku WUBP w Bia\u0142ymstoku do MBP w Warszawie, w walce pod Kra\u015bnianami mia\u0142o polec 12 partyzant\u00f3w, za\u015b 4 wzi\u0119to do niewoli (2 zosta\u0142o rannych). Partyzanci stracili te\u017c 3 rkm, 4 pm, 5 sztuk broni kr\u00f3tkiej, amunicj\u0119, itp. Najwi\u0119ksze straty ponios\u0142a \u201egrupa kowie\u0144ska\u201d. Oddzia\u0142 w mocno uszczuplonym sk\u0142adzie dotar\u0142 do Puszczy Knyszy\u0144skiej, gdzie zaopiekowa\u0142y si\u0119 nim plac\u00f3wki AK-AKO. Zosta\u0142 rozformowany, po czym \u017co\u0142nierze zaopatrzeni w fa\u0142szywe dokumenty rozjechali si\u0119 w r\u00f3\u017cne strony, g\u0142\u00f3wnie na Ziemie Odzyskane. O\u015bmioma rannymi zaopiekowa\u0142a si\u0119 sok\u00f3lska organizacja AKO.<\/p>\n Fot. A. Sielewicz<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mija 76 lat od bitwy pod Kra\u015bnianami w okolicach Sok\u00f3\u0142ki. Z tej okazji w niedziel\u0119 odby\u0142a si\u0119 Msza \u015bwi\u0119ta oraz […]<\/p>\n","protected":false},"author":43,"featured_media":135083,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-135040","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/135040"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/43"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=135040"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/135040\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=135040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=135040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=135040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n\u201eKo\u0142o Porzecza spotkali\u015bmy partyzant\u00f3w litewskich, kt\u00f3rzy na\u015bwietlili [nam] sytuacj\u0119 w terenie. Gdy mijali\u015bmy stacj\u0119 kolejow\u0105 w Porzeczu, s\u0142yszeli\u015bmy wy\u0142adunek wojska sowieckiego, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej prowadzi\u0142o ob\u0142aw\u0119 na nas w tej okolicy. Na nas natkn\u0119li si\u0119, gdy nocowali\u015bmy w pewnej wsi. Po kr\u00f3tkiej strzelaninie us\u0142yszeli\u015bmy g\u0142os: \u201eTowariszcz bandit – chodzi na dogawor\u201d [Towarzyszu bandyto – chod\u017acie na pertraktacje]. W\u00f3wczas sier\u017c. \u201eMaroczy\u201d zawo\u0142a\u0142: \u201eTo ty bandit, zachwatczyk, ty chadzi k nam!\u201d Oderwali\u015bmy si\u0119 od nich i po d\u0142ugim marszu i postojach przybyli\u015bmy w okolice Druskiennik, gdzie za\u0142o\u017cyli\u015bmy ob\u00f3z i stali\u015bmy prawie przez dwa tygodnie. Tam wizytowa\u0142 nas przedstawiciel Komendy AK \u201eMieczys\u0142aw\u201d – nazwisko Wnuk – znany mi osobi\u015bcie z kontakt\u00f3w w Kownie. Przesun\u0119li\u015bmy si\u0119 do granicy, jeszcze by\u0142y lasy, ale stary las ju\u017c si\u0119 ko\u0144czy\u0142. Wyruszyli\u015bmy w kierunku granicy. By\u0142o to z pi\u0105tku na sobot\u0119, w ostatnich dniach lipca 1945 r.\u201d.<\/p>\n