{"id":181077,"date":"2022-07-21T15:30:15","date_gmt":"2022-07-21T13:30:15","guid":{"rendered":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/?p=181077"},"modified":"2022-07-21T15:30:16","modified_gmt":"2022-07-21T13:30:16","slug":"jadly-gotowane-obierki-od-ziemniakow-i-jeze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/blog\/jadly-gotowane-obierki-od-ziemniakow-i-jeze\/","title":{"rendered":"Jad\u0142y gotowane obierki od ziemniak\u00f3w i je\u017ce"},"content":{"rendered":"\n

Dramatyczne losy mieszka\u0144c\u00f3w naszego powiatu, zes\u0142anych na Sybir, wci\u0105\u017c s\u0105 nieodkryte. Dlatego utrwalamy wszystkie wspomnienia, by nasze dzieci i wnuki mia\u0142y jak najpe\u0142niejszy obraz tragicznych i nieludzkich los\u00f3w, jakie ich przodkom zgotowali Sowieci. Tym razem publikujemy wywiad z ku\u017aniczank\u0105, Gertrud\u0105 Kudaszewicz<\/p>\n\n\n\n

– Mama moja, Emilia Czepiel, w wieku dwudziestu lat, razem ze swoja mam\u0105 i ciotk\u0105 J\u00f3zef\u0105 Garkowsk\u0105, zosta\u0142y wywiezione na Syberi\u0119. Ich gehenna zacz\u0119\u0142a si\u0119 rankiem, 20 czerwca 1941 roku. \u2013 zaczyna pani Gertruda Kudaszewicz.<\/p>\n\n\n\n

Opowiada\u0142a nam o tragicznych losach jej rodziny, kt\u00f3re by\u0142y konsekwencj\u0105 podpisanego w sierpniu 1939 roku uk\u0142adu Ribbentrop \u2013 Mo\u0142otowa, b\u0119d\u0105cego wyrokiem \u015bmierci na Polsk\u0119. Zak\u0142ada\u0142 on wyniszczenie elit przyw\u00f3dczych, lider\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci lokalnych i \u015bwiat\u0142ych ludzi. Starannie zaplanowana akcja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tu\u017c po 17 wrze\u015bnia 1939 roku. Tysi\u0105ce bydl\u0119cych wagon\u00f3w ruszy\u0142y na Sybir i do Kazachstanu. To by\u0142y najwi\u0119ksze represje Polak\u00f3w ze strony totalitaryzmu stalinowskiego. <\/p>\n\n\n\n

Do\u015bwiadczenia te r\u00f3wnie\u017c dotkn\u0119\u0142y spo\u0142eczno\u015b\u0107 ku\u017anick\u0105. Najwi\u0119kszego b\u00f3lu zsy\u0142ek na Sybir ku\u017aniczanie doznali 1941 roku. W nocy z 19 na 20 czerwca, wczesnym rankiem, do wielu drzwi za\u0142omotali Sowieci. Przyprowadzeni zostali przez miejscowych milicjant\u00f3w. Wywiezionych zosta\u0142o wtedy kilkana\u015bcie rodzin. W\u015br\u00f3d nich: \u017bukowscy, Czepiele, Rudzie, Tumiele, Sztygle, G\u0142azowscy, Tyborowscy. Ku\u017anica zosta\u0142a zbombardowana i ca\u0142kowicie spalona.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego wywo\u017cono naszych rodak\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

Bo byli dobrymi Polakami. Wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 w lokalnej spo\u0142eczno\u015bci pod wzgl\u0119dem wi\u0119zi z polsko\u015bci\u0105. To byli bogaci rolnicy, rzemie\u015blnicy, nauczyciele, inteligencja a tak\u017ce rodziny, kt\u00f3rych syn\u00f3w i m\u0119\u017c\u00f3w aresztowano, bo uchylali si\u0119 od s\u0142u\u017cby w Armii Czerwonej. Ku\u017aniccy ch\u0142opcy, wychowani w duchu patriotyzmu, za wszelk\u0105 cen\u0119 chcieli unikn\u0105\u0107 walki po stronie Sowiet\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W latach 1939 – 1941, na terenie Ku\u017anicy rozwin\u0105\u0142 si\u0119 ruch oporu. M\u0119\u017cczy\u017ani tworzyli grupy, w kt\u00f3rych prowadzili tajn\u0105 polityk\u0119 wywrotow\u0105 przeciwko okupantowi. Do tych grup nale\u017celi przede wszystkim m\u0142odzi ch\u0142opcy, kt\u00f3rzy szybko znale\u017ali si\u0119 na czarnej li\u015bcie wroga, czyli do usuni\u0119cia. Oni o tym wiedzieli i ukrywali si\u0119. Co prawda unikn\u0119li wyw\u00f3zki, ale ich matki, siostry, babcie, ciotki zosta\u0142y rankiem 20 czerwca aresztowane, za\u0142adowane do bydl\u0119cych wagon\u00f3w i wywiezione na nieludzk\u0105 ziemi\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Mama pani Gertrudy te\u017c mog\u0142a unikn\u0105\u0107 wyw\u00f3zki. Tego ranka przebywa\u0142a poza domem. Gdy dowiedzia\u0142a si\u0119 o aresztowaniach w Ku\u017anicy, wr\u00f3ci\u0142a by by\u0107 przy matce.<\/p>\n\n\n\n

– W po\u015bpiechu zapakowa\u0142y tylko jedn\u0105 walizk\u0119, kt\u00f3r\u0105 i tak p\u00f3\u017aniej ukradziono w poci\u0105gu. Ta zsy\u0142ka to by\u0142a kara za Stanis\u0142awa, brata mamy, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do ruchu oporu i ukrywa\u0142 si\u0119 – kontynuowa\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Do U\u017cura w Kraju Krasnojarskim poci\u0105giem jecha\u0142y oko\u0142o czterech tygodni. Zamieszka\u0142y w ko\u0142chozie Czeremszyna, jednak tylko Emilia mog\u0142a tam pracowa\u0107 fizycznie. Wiek oraz stan zdrowia pozosta\u0142ych nie pozwala\u0142 na ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119. “U nas kto nie rabotajet, tot i nie kuszajet”- m\u00f3wili sowieci. Kobieta musia\u0142a swoj\u0105 wyrobion\u0105 norm\u0105 \u017cywno\u015bciow\u0105 dzieli\u0107 si\u0119 z matk\u0105 i ciotk\u0105, cho\u0107 i tak by\u0142a ona niewielka. Pracowa\u0142a ci\u0119\u017cko. Potrafi\u0142a nieraz wo\u0142a ci\u0105gn\u0105\u0107 z wozem pod wzniesienie, gdy ten opada\u0142 z si\u0142. Spali na pod\u0142odze pod \u0142achmanami, po kt\u00f3rej w nocy biega\u0142y gryzonie. Nie brakowa\u0142o te\u017c pche\u0142 i wszechobecnych wszy. Tu po chorobie zmar\u0142a ciotka J\u00f3zefa.<\/p>\n\n\n\n

\u0141apa\u0142y je\u017ce i obiera\u0142y je ze sk\u00f3ry <\/p>\n\n\n\n

Po oko\u0142o roku przeniesiono kobiety do ko\u0142chozu Mokotow w Kazachstanie. Nadal dzieli\u0142y si\u0119 wyrobion\u0105 jedna porcj\u0105 \u017cywieniow\u0105 Emilii. Mimo biedy, miejscowi rolnicy potrafili dzieli\u0107 si\u0119 z kobietami \u017cywno\u015bci\u0105. Jad\u0142y gotowane obierki ziemniak\u00f3w oraz \u0142apa\u0142y je\u017ce i obiera\u0142y je ze sk\u00f3rki. W nocy nieraz kobieta wykrada\u0142a si\u0119 od gospodarza, by z p\u00f3l zebra\u0107 k\u0142osy zb\u00f3\u017c na zalewajk\u0119, m\u0105czn\u0105 zup\u0119 do zjedzenia. P\u00f3\u017aniej trafi\u0142y do ko\u0142chozu Czakpar w Kazachstanie.<\/p>\n\n\n\n

Trzecim i ostatnim miejscem zsy\u0142ki rodziny naszej rozm\u00f3wczyni by\u0142o Frunze w Kirgistanie.<\/p>\n\n\n\n

– Praca przy budowie kana\u0142u by\u0142a bardzo ci\u0119\u017cka. Mama r\u0119cznie wierci\u0142a dziury w ska\u0142ach i wk\u0142ada\u0142a w nie dynamit. Rozkruszone ska\u0142y \u0142adowa\u0142a do taczki i wywozi\u0142a. W ten spos\u00f3b budowano kana\u0142y nawadniaj\u0105ce plantacj\u0119 bawe\u0142ny\u2013 m\u00f3wi\u0142a pani Kudaszewicz.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adza sowiecka namawia\u0142a Polak\u00f3w, \u017ceby zrzekli si\u0119 polsko\u015bci i przechodzili na stron\u0119 sowiet\u00f3w. Za to otrzymywali korzy\u015bci, wi\u0119ksze porcje \u017cywieniowe lub l\u017cejsz\u0105 prac\u0119. Dla wielu m\u0142odych ludzi by\u0142o to kusz\u0105ce. Wielu przez swoj\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 i zw\u0105tpienie wyrzek\u0142o si\u0119 narodowo\u015bci polskiej i przyj\u0119\u0142o obywatelstwo radzieckie. Ale przechodz\u0105c na stron\u0119 Sowiet\u00f3w, odci\u0119li sobie drog\u0119 powrotu do ojczyzny. P\u00f3\u017aniej, gdy dowiedzieli si\u0119 o amnestii, niewytrzymywali psychicznie. Byli tacy, co odbierali sobie \u017cycie. Prawo powrotu do Polski mieli tylko Polacy, kt\u00f3rzy nie z\u0142amali si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

– Mama mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 do\u0142\u0105czenia do armii Andersa. Ale tu po raz kolejny zawa\u017cy\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 i troska o jej matk\u0119, a moj\u0105 babci\u0119. Zdecydowa\u0142a, \u017ce obie wr\u00f3c\u0105 do Ku\u017anicy \u2013 kontynuowa\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cda wracaj\u0105ca do Polski rodzina, dosta\u0142a 100 rubli w jednym banknocie na drog\u0119. Co ciekawe, przez ca\u0142a Rosj\u0119 panie przejecha\u0142y g\u0142odne, bo nic nie mog\u0142y kupi\u0107 za tak du\u017c\u0105 walut\u0119. Po prostu na stacjach kolejowych obracano kopiejkami i drobnymi rublami. Nie by\u0142o czym wyda\u0107 reszty. Okrutny paradoks, mie\u0107 tyle pieni\u0119dzy i by\u0107 g\u0142odnym.<\/p>\n\n\n\n

Do Polski wr\u00f3ci\u0142y 15 lipca 1946 roku. Ku\u017anica po spaleniu zaczyna\u0142a si\u0119 dopiero odbudowywa\u0107. W Sok\u00f3\u0142ce zes\u0142a\u0144com, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili, rozdawano tzw. “umre ameryka\u0144sk\u0105\u201d. Emilia w jej ramach dosta\u0142a sukienk\u0119, p\u0142aszcz i buty.<\/p>\n\n\n\n

Przed \u015blubem zapyta\u0142a tylko o ziemniaki<\/p>\n\n\n\n

– Po powrocie nie mia\u0142y gdzie mieszka\u0107, ich dom zosta\u0142 spalony. Mama szybko wysz\u0142a za m\u0105\u017c za wdowca z dwojgiem dzieci, kt\u00f3ry mia\u0142 dom. Przez lata ojciec cz\u0119sto wspomina\u0142 o mamie z u\u015bmiechem, m\u00f3wi\u0105c “zapyta\u0142a mnie tylko o ziemniaki\u201d – opowiada pani Gertruda.<\/p>\n\n\n\n

Emilia Czepiel doczeka\u0142a si\u0119 dw\u00f3ch c\u00f3rek, Gertrudy i Alicji. Przez wiele lat nie chcia\u0142a m\u00f3wi\u0107 o tamtych prze\u017cyciach. Pozna\u0142a te\u017c nazwisko m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wskaza\u0142 jej rodzin\u0119 milicji. Nigdy z nim o tym nie rozmawia\u0142a. A przecie\u017c to jemu zawdzi\u0119cza koszmar pi\u0119ciu lat wyw\u00f3zki do Rosji. Zmar\u0142a w 2002 roku w Ku\u017anicy.<\/p>\n\n\n\n

W latach 1940 \u2013 1941 Sowieci przeprowadzili cztery wielkie akcje deportacyjne ludno\u015bci z zaj\u0119tych polskich Kres\u00f3w Wschodnich. Wed\u0142ug historyk\u00f3w na Sybir wywieziono 1 875 000 Polak\u00f3w. Odtajnione na pocz\u0105tku lat 90. XX wieku sowieckie \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 o zupe\u0142nie innych liczbach.<\/p>\n\n\n\n

El\u017cbieta Rapiej<\/p>\n\n\n\n