{"id":181140,"date":"2022-07-21T19:24:00","date_gmt":"2022-07-21T17:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/?p=181140"},"modified":"2022-07-21T19:24:02","modified_gmt":"2022-07-21T17:24:02","slug":"po-katorzniczej-pracy-zostaly-jedynie-wspomnienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sokolka-powiat.pl\/pl\/blog\/po-katorzniczej-pracy-zostaly-jedynie-wspomnienia\/","title":{"rendered":"Po kator\u017cniczej pracy zosta\u0142y jedynie wspomnienia"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

Coraz cz\u0119\u015bciej ju\u017c s\u0142ycha\u0107 charakterystyczne “mruczenie” pracuj\u0105cych kombajn\u00f3w, powietrze zaczyna pachnie\u0107 s\u0142om\u0105. Na drogach pojawia si\u0119 wi\u0119cej, ni\u017c na co dzie\u0144, ci\u0105gnik\u00f3w. To znak, \u017ce na polach powiatu sok\u00f3lskiego zaczynaj\u0105 si\u0119 \u017cniwa, najwa\u017cniejszy czas w roku dla rolnik\u00f3w. W gminie Nowy Dw\u00f3r nawet ju\u017c si\u0119 ko\u0144cz\u0105, bo jedyn\u0105 pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po niedawnych, dojrza\u0142ych, z\u0142otych k\u0142osach, s\u0105 ju\u017c  tylko bele s\u0142omy. To przejaw mechanizacji. Kiedy\u015b na polach po \u017cniwach zostawa\u0142y snopy lub tak zwane ciuki. Dzi\u015b takich widok\u00f3w prawie nie ma. Rolnicy si\u0119 ciesz\u0105, bo teraz jest l\u017cej. A jak by\u0142o kiedy\u015b? O tym opowiedzieli nam Kazimierz \u0141abieniec, radny Powiatu Sok\u00f3lskiego i Jan Roszkowski, mieszkaniec Nowego Dworu.<\/p>\n\n\n\n

– Kiedy zbli\u017ca\u0142y si\u0119 \u017cniwa, ciarki zaczyna\u0142y przechodzi\u0107 po plecach. Ka\u017cdy wiedzia\u0142, \u017ce najbli\u017csze dni i tygodnie b\u0119d\u0105 ci\u0119\u017ck\u0105, wyt\u0119\u017con\u0105 prac\u0105. Modlono si\u0119 o si\u0142\u0119 i o to, \u017ceby nie pada\u0142 deszcz \u2013 zaczyna Kazimierz \u0141abieniec.<\/p>\n\n\n\n

Dodaje, \u017ce dobrze by\u0142o zaczyna\u0107 prace w sobot\u0119, poniewa\u017c panowa\u0142o przekonanie, \u017ce w\u00f3wczas \u017cniwa b\u0119d\u0105 lekkie i szybko si\u0119 sko\u0144cz\u0105, a dodatkowo pogoda dopisze. <\/p>\n\n\n\n

– Czas rozpocz\u0119cia zbior\u00f3w zb\u00f3\u017c nazywano za\u017cynkami. Pocz\u0105tkowo zaczynano je kosi\u0107 na wzg\u00f3rkach, gdzie by\u0142a l\u017cejsza ziemia i zbo\u017ce szybciej dojrzewa\u0142o. Te prace trwa\u0142y zazwyczaj cztery tygodnie, w zale\u017cno\u015bci ile kto mia\u0142 ziemi, zasiew\u00f3w, i ile by\u0142o r\u0105k do pracy \u2013 przypomina pan Kazimierz.<\/p>\n\n\n\n

Do pracy w polu wstawa\u0142o si\u0119 skoro \u015bwit. A ko\u0144czy\u0142o si\u0119 j\u0105, gdy s\u0142o\u0144ce zachodzi\u0142o. Ka\u017cdy bra\u0142 ze sob\u0105 troch\u0119 jedzenia, w ci\u0105gu dnia by\u0142 te\u017c kr\u00f3tki odpoczynek, ale wszyscy starali si\u0119, \u017ceby zrobi\u0107 jak najwi\u0119cej do nocy. W polu byli wszyscy domownicy. Najwi\u0119kszy problem by\u0142 z ma\u0142ymi dzie\u0107mi. Je\u017celi rodzice nie mogli ich zostawi\u0107 pod opiek\u0105 kogo\u015b z rodziny, owijano je w p\u0142achty i niesiono na pola, gdzie ze snopk\u00f3w robiono im zacienienie. Je\u017celi gdzie\u015b ros\u0142a grusza polna, to tam k\u0142adziono \u015bpi\u0105cego maluszka, a mama od czasu do czasu biega\u0142a do niego i sprawdza\u0142a czy wszystko w porz\u0105dku. By\u0142o to norm\u0105. Nikt nie narzeka\u0142, bowiem ka\u017cdy rozumia\u0142, \u017ce je\u015bli \u017cniwa si\u0119 udadz\u0105, nie zabraknie paszy dla inwentarza i m\u0105ki na chleb. <\/p>\n\n\n\n

Obok ci\u0119\u017ckiej pracy, by\u0142y ludowe zwyczaje<\/p>\n\n\n\n

Za\u017cynki zaczynano od uhonorowania gospodarza. Pan Jan Roszkowski opowiada, \u017ce ze \u015bci\u0119tego zbo\u017ca robi\u0142o si\u0119 co\u015b na kszta\u0142t opaski, kt\u00f3r\u0105 nale\u017ca\u0142o zwi\u0105za\u0107 gospodarza w pasie. Ten w zamian musia\u0142 da\u0107 jak\u0105\u015b nawi\u0105zk\u0119. Zazwyczaj by\u0142y to pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze przed er\u0105 mechanizacji, przed czasami kombajn\u00f3w, a wcze\u015bniej snopowi\u0105za\u0142ek, zbo\u017ce \u017c\u0119to r\u0119cznie. Co wa\u017cne, zawsze po\u015bwi\u0119conymi sierpami i kosami. Ich ostrzenie, czyli klepanie, odbywa\u0142o si\u0119 na pie\u0144ku, zwanym babk\u0105. <\/p>\n\n\n\n

– Kos\u0119 ostrzono na dwa sposoby. Na zbo\u017ce kos\u0119 klepano tak, aby by\u0142y na niej zaostrzone z\u0105bki. Natomiast do trawy ostrzy\u0142o si\u0119 j\u0105 na r\u00f3wno. Dobrze wyklepana ci\u0119\u0142a jak \u017cyletka \u2013 wspomina pan Kazimierz.<\/p>\n\n\n\n

Zaznacza, \u017ce dobry fachowiec poznawa\u0142 kos\u0119 po d\u017awi\u0119ku. Po uderzeniu w kamie\u0144 wiedzia\u0142 z czego jest wykonana, czy ze zwyk\u0142ej blachy, czy z dobrze zahartowanej stali.<\/p>\n\n\n\n

\u017bniwa toczy\u0142y si\u0119 w okre\u015blonym rytmie i porz\u0105dku, nie tylko wyznaczanym przez s\u0142o\u0144ce. Ko\u015bnik, czyli osoba z kos\u0105, ustawia\u0142 si\u0119 do koszenia w taki spos\u00f3b, aby podci\u0119te \u0142odygi opiera\u0142y si\u0119 o zbo\u017ce, a nie opada\u0142y na ziemi\u0119. Za nim sz\u0142a zbieraczka. Trzyma\u0142a sierp w prawej r\u0119ce i podnosi\u0142a nim zbo\u017ce z pokosa, podbieraj\u0105c je jednocze\u015bnie lew\u0105 r\u0119k\u0105. Po uzbieraniu pe\u0142nego nar\u0119cza, wyci\u0105ga\u0142a z niego gar\u015b\u0107 \u0142odyg. Po podzieleniu jej na dwie cz\u0119\u015bci, ukr\u0119ca\u0142a pasek, kt\u00f3rym wi\u0105za\u0142a zbo\u017ce w snopek. Nast\u0119pnie snopki ustawiano w \u201edziesi\u0105tek\u201d, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z dziesi\u0119ciu snopk\u00f3w. Cztery z nich tworzy\u0142y \u015brodek, za\u015b pozosta\u0142e opierano, po trzy z ka\u017cdej strony. Ciekawostk\u0105 jest to, \u017ce podczas ulewnego deszczu \u017cniwiarze kryli si\u0119 w takich dziesi\u0105tkach.<\/p>\n\n\n\n

Snopowi\u0105za\u0142ka by\u0142a marzeniem ka\u017cdego<\/p>\n\n\n\n

– Na prze\u0142omie lat 50. i 60. wiele na wsi zacz\u0119\u0142o si\u0119 zmienia\u0107. Pojawi\u0142y si\u0119 polskie \u017cniwiarki o nazwie Przodownica. Szcz\u0119\u015bciarzem by\u0142 ten, komu nale\u017ca\u0142 si\u0119 przydzia\u0142, bo ilo\u015bci na wszystkich by\u0142y niewystarczaj\u0105ce. Po przeprowadzonej w 1969 r., w Nowym Dworze komasacji, do obrotu wesz\u0142y z kolei wi\u0105za\u0142ki, kt\u00f3re obecnie stanowi\u0105 ju\u017c jedynie zabytek. Otrzyma\u0107 wtedy wi\u0105za\u0142k\u0119 to by\u0142o marzenie wszystkich rolnik\u00f3w, poniewa\u017c praca z ni\u0105 by\u0142a du\u017co l\u017cejsza \u2013 opowiadaj\u0105 nasi rozm\u00f3wcy.<\/p>\n\n\n\n

Maszyny bardzo ul\u017cy\u0142y ludziom w pracy.  Ale rytmu pracy mechanizacja mocno nie zmieni\u0142a. Zw\u00f3zka s\u0142omy z p\u00f3l odbywa\u0142a si\u0119 przewa\u017cnie w okolicy 22 lipca. Tego dnia by\u0142o \u015awi\u0119to Odrodzenia Narodowego, w p\u00f3\u017aniejszym czasie ju\u017c zniesione.<\/p>\n\n\n\n

– Je\u017celi kto\u015b w\u00f3wczas zwozi\u0142 zbo\u017ce, to milicja takich rolnik\u00f3w \u015bciga\u0142a i kara\u0142a mandatami. Bo nale\u017ca\u0142o \u015bwi\u0119towa\u0107 nie pracowa\u0107 \u2013 ze \u015bmiechem wspominaj\u0105 panowie.<\/p>\n\n\n\n

Na zako\u0144czenie tego okresu pracy robiono tzw. plon. Zostawia\u0142o si\u0119 na pniu kilkana\u015bcie k\u0142osk\u00f3w, kt\u00f3re spinano i dekorowano kwiatami rosn\u0105cymi wok\u00f3\u0142 p\u00f3l. By\u0142 to jednocze\u015bnie znak, \u017ce w\u0142a\u015bciciel ziemi zako\u0144czy\u0142 \u017cniwa \u017cytnie. Bo w sierpniu zaczyna\u0142y si\u0119 kolejne, owsiane.  \u017bniwa w Polsce ko\u0144czy\u0142y do\u017cynki, czyli \u015awi\u0119to Plon\u00f3w. Obchodzone by\u0142y w domu gospodarza, gdzie zbierali si\u0119 pracownicy i wsp\u00f3lnie biesiadowali. Stanowi\u0142y one nie tylko zako\u0144czenie pewnego cyklu prac polnych, lecz by\u0142y obrz\u0119dem, maj\u0105cym zapewni\u0107 dobre plony w przysz\u0142ych latach. Jednocze\u015bnie by\u0142y form\u0105 dzi\u0119kczynienia Bogu za urodzaj.<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, nie wszystko z pola w trakcie prac znika\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

– Moja babcia zawsze powtarza\u0142a, ze trzeba kilka k\u0142osk\u00f3w zostawi\u0107 dla zaj\u0105czk\u00f3w, \u017ceby mia\u0142y gdzie przetrwa\u0107. To by\u0142 taki symboliczny uk\u0142on w stron\u0119 dzikiej zwierzyny, kt\u00f3ry u nas by\u0142 praktykowany \u2013 wspomina \u0141abieniec. <\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b \u017cniwa nie straci\u0142y na znaczeniu, bowiem wci\u0105\u017c s\u0105 okresem, w kt\u00f3rym zapewnia si\u0119 inwentarzowi g\u0142\u00f3wn\u0105 pasz\u0119 na ca\u0142y rok. Ale nie trwaj\u0105 ju\u017c tygodniami, zamykaj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w kilkunastu dniach, w zale\u017cno\u015bci od obsianego area\u0142u. W polu nie pracuje cala rodzina. Wyje\u017cd\u017ca na nie tylko kombajnista i kto\u015b, kto odbiera zbo\u017ce, a potem jad\u0105 belownice, zbieraj\u0105ce s\u0142om\u0119. Tak samo, jak kiedy\u015b, liczy si\u0119 dobra pogoda. Nawet najdrobniejsza m\u017cawka, powoduje, \u017ce kombajny z p\u00f3\u0142 musz\u0105 zjecha\u0107. <\/p>\n\n\n\n

– W tej chwili w g\u0142owach rolnik\u00f3w nie ma ju\u017c takiego nastawienia, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 \u017cniwa, \u017ce b\u0119dzie ci\u0119\u017cko. Dzi\u0119ki mechanizacji, skr\u00f3ci\u0142 si\u0119 czas \u017cniw i zmieni\u0142 si\u0119 ich charakter. I to dobre zmiany- ko\u0144czy Roszkowski. <\/p>\n\n\n\n

Sylwia Matuk<\/p>\n\n\n\n